Doanh nghiệp Việt có đủ “tầm” làm siêu dự án?

Đầu tư xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc – Nam phía Đông giai đoạn 2021 – 2025 là “siêu dự án” trọng điểm, trục xương sống của hệ thống giao thông quốc gia. Sau khi hoàn thành và đưa vào khai thác sẽ tạo nên cú hích và tác động rất lớn đến việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế của nhiều địa phương

Theo Tờ trình của Bộ Giao thông vận tải gửi Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Báo cáo Nghiên cứu tiền khả thi Dự án Đầu tư xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc – Nam phía Đông giai đoạn 2021 – 2025.

Trong đó, 9/12 dự án thành phần dài 552 km sẽ được đầu tư trước. 3 dự án còn lại sẽ thực hiện giải phóng mặt bằng, tái định cư trước rồi chuyển tiếp đầu tư trong giai đoạn 2026 – 2030…

Cao tốc Bắc – Nam là “đại dự án”, công trình trọng điểm quốc gia. 

Cuối tháng 8, đầu tháng 9/2021, Chính phủ trình Ủy ban Kinh tế Quốc hội thẩm tra dự án trước khi báo cáo Quốc hội xem xét, thông qua chủ trương đầu tư dự án cao tốc Bắc – Nam phía Đông giai đoạn 2021 – 2025 vào kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV diễn ra vào cuối năm 2021.

Cụ thể, trong giai đoạn 2021 – 2025, 9/12 dự án thành phần đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng Xây dựng – Kinh doanh – Chuyển giao (BOT). Tổng chiều dài 552 km, gồm các đoạn Bãi Vọt – Vũng Áng, Hà Tĩnh dài 90 km, đoạn Quảng Ngãi – Nha Trang 353 km và Cần Thơ – Cà Mau 109 km.

Khi Bộ GTVT đưa ra quyết định hủy việc sơ tuyển nhà thầu quốc tế cho 8 đoạn của Dự án đường bộ cao tốc Bắc – Nam và thay bằng tổ chức đấu thầu trong nước đã có rất nhiều ý kiến về việc doanh nghiệp nào sẽ đủ sức thực hiện siêu dự án này.

Khi đó, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam đã đặt niềm tin vào các doanh nghiệp nội. Ông ho rằng một số các nhà thầu tại Việt Nam đủ sức làm tốt dự án cao tốc trọng điểm này.

“Tôi cho rằng việc điều chỉnh hồ sơ mời sơ tuyển quốc tế sang hình thức đấu thầu rộng rãi trong nước là một lựa chọn đúng. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam hiện nay có đủ năng lực để làm những dự án giao thông quy mô lớn với chất lượng tốt”, PGS.TS Trần Đình Thiên nhận định trên VTC News.

Vị chuyên gia này cho rằng, không làm thì không có kinh nghiệm. Giờ cứ đòi hỏi doanh nghiệp phải có kinh nghiệm làm cao tốc mới được làm thì ở Việt Nam chẳng có doanh nghiệp nào lọt được vào đó cả.

“Ông chủ” của những dự án trọng điểm quốc gia

Cuối năm 2020, Tổng công ty CP Xuất nhập khẩu và xây dựng Việt Nam (Vinaconex) trúng liên tiếp 3 gói thầu lớn nhất tại 3 dự án thành phần cao tốc Bắc – Nam gồm đoạn Mai Sơn – QL45, Vĩnh Hảo – Phan Thiết và Phan Thiết – Dầu Giây. Tổng giá trị các gói thầu Vinaconex đang triển khai lên tới 8.000 tỷ đồng, vượt trội hoàn toàn các nhà thầu khác đang thi công trên tuyến cao tốc Bắc – Nam.

Cụ thể, tại dự án cao tốc Phan Thiết – Dầu Giây, Vinaconex là doanh nghiệp đứng đầu liên danh: Vinaconex – Trung Chính thi công gói thầu 03-XL (Km 47+672 – Km 83+000) trị giá 2.299 tỷ đồng, lớn nhất trong 4 gói thầu xây lắp của dự án. Gói thầu này đã được liên danh nhà thầu tổ chức triển khai thi công từ 30/9/2020.

Vinaconex trúng 3 gói thầu lớn của cao tốc Bắc – Nam. 

Cách tuyến cao tốc Phan Thiết – Dầu Giây không xa, Vinaconex cũng đang tổ chức thi công gói thầu XL-04: Thi công xây dựng đoạn Km 185+400 – Km 235+000, nút giao Ma Lâm, nút giao Phan Thiết thuộc dự án thành phần cao tốc Bắc – Nam đoạn Vĩnh Hảo – Phan Thiết. Gói thầu này được triển khai thi công từ đầu tháng 11/2020, đây cũng là gói thầu lớn nhất của dự án cao tốc Vĩnh Hảo – Phan Thiết với giá trị lên tới 3.200 tỷ đồng.

Gần nhất, đầu tháng 1/2021, Vinaconex cùng một doanh nghiệp khác là Trung Nam E&C đã tổ chức khởi công gói thầu XL-14 thuộc dự án thành phần cao tốc Bắc – Nam đoạn Mai Sơn – QL45. Đây là gói thầu có chiều dài và giá trị lớn nhất (gần 2.500 tỷ đồng) trong 5 gói thầu xây lắp của dự án thành phần cao tốc Bắc – Nam đoạn Mai Sơn – QL45.

Nhiều chuyên gia ngành giao thông đánh giá, việc Vinaconex trúng thầu để đảm nhiệm thi công các gói thầu lớn nhất tại nhiều dự án thành phần cao tốc Bắc – Nam đến thời điểm này là điều không bất ngờ với những người làm trong lĩnh vực xây dựng cơ bản giao thông. Bởi, trước khi trúng thầu thi công các dự án này, Vinaconex là một trong những tên tuổi lớn nhất từng đảm nhiệm vai trò nhà thầu, tổng thầu, nhà đầu tư tại hàng loạt dự án giao thông trọng điểm quốc gia như: Cao tốc Láng – Hòa Lạc (nay là Đại lộ Thăng Long), cao tốc Nội Bài – Lào Cai, Cầu Giẽ – Ninh Bình, Hà Nội – Bắc Giang, Hà Nội – Hải Phòng, nhà ga quốc tế T2 Nội Bài, cầu Nhật Tân…

Vinaconex thành lập từ năm 1988 với tiền thân là Công ty dịch vụ và xây dựng nước ngoài với nhiệm vụ quản lý hơn 13 nghìn lao động làm việc ở Liên Xô (trước đây), các nước XHCN Ðông Âu khác và I-rắc. Tháng 11/1995, Bộ Xây dựng quyết định thành lập Tổng công ty Vinaconex  với việc điều chuyển các Công ty xây dựng số 5, số 9, Liên hiệp tấm lớn số 1, số 2 về làm đơn vị thành viên. Các đơn vị này cũng đang nằm trong tình trạng khó khăn chung của ngành là thiếu việc làm sau khi các dự án trọng điểm kết thúc, do đó, việc tiếp nhận các công ty trực thuộc bộ về làm thành viên không chỉ là cơ hội phát triển, mà cũng là thách thức lớn với Vinaconex vì cùng một lúc phải giải bài toán thiếu công ăn, việc làm, thiếu vốn kinh doanh, trang thiết bị lạc hậu.

Sau 2 thập kỷ, Vinaconex trở thành một trong những”ông lớn” trong xây dựng cơ sở hạ tầng với nhiều dự án lớn, trọng điểm quốc gia. Hiện tại ông Đào Ngọc Thanh đang đảm nhiệm Chủ tịch HĐQT Vinaconex.

Bài viết Vinaconex và những gói thầu lớn tại “đại dự án” cao tốc Bắc – Nam đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.

Trong số 52 nhà đầu tư tham gia đấu thầu 8 dự án PPP cao tốc Bắc – Nam có cả nhà đầu tư trong nước và nước ngoài. Tuy nhiên, theo các nhà đầu tư trong nước, nếu “đấu” theo tiêu chí Bộ GTVT đưa ra, các nhà đầu tư trong nước sẽ khó cạnh tranh với nhà đầu tư nước ngoài.

Cụ thể, quy định vốn chủ sở hữu cho dự án tối thiểu bằng 20% là lớn hơn rất nhiều so với nghị định 63/2018 quy định (15%). Ngoài ra, việc yêu cầu thời điểm chấm thầu, nhà đầu tư phải chứng minh đủ 20% vốn chủ sở hữu và không được góp theo tiến độ cũng gây khó khăn cho DN trong nước.

Hơn nữa, việc quy định nhà đầu tư tham gia đấu thầu phải từng đầu tư một dự án có tổng mức đầu tư bằng 50% đoạn cao tốc đang đấu, cũng đồng nghĩa với việc DN trong nước phải từng tham gia các dự án 4.000-5.000 tỷ đồng. Thực tế hiếm có nhà đầu tư trong nước tham gia dự án lớn như vậy.

Tiêu chí cạnh tranh

Lý giải về việc đưa ra các điều kiện trên, đại diện Vụ Đối tác công tư (PPP – Bộ GTVT) cho biết, theo luật Đấu thầu và nghị định 30, dự án cao tốc Bắc – Nam thực hiện theo hình thức PPP phải đấu thầu quốc tế nên các tiêu chí tuyển chọn nhà đầu tư đều được xây dựng công khai, bình đẳng đối với tất cả các nhà đầu tư, không có tiêu chí nào có lợi hay hạn chế nhà đầu tư của nước này, nước kia.

Theo tiêu chí trong hồ sơ mời sơ tuyển, với lợi thế về nguyên vật liệu, nhân công tại chỗ, các nhà đầu tư trong nước hoàn toàn có thể cạnh tranh với nhà đầu tư nước ngoài.

“Trong hồ sơ thầu cũng sẽ quy định rất rõ tại điều 5 của luật Đấu thầu, các nhà đầu tư nước ngoài khi thực hiện các gói thầu cao tốc Bắc – Nam phải liên danh hoặc sử dụng thầu phụ ở VN. Như vậy nhà đầu tư nước ngoài nếu trúng thầu sẽ phải huy động vốn quốc tế vào VN đầu tư, còn các nhà thầu phụ sẽ phải là của VN. Lúc đó sẽ tạo công ăn việc làm cho DN trong nước” – đại diện Vụ Đối tác công tư cho hay.

Về việc DN trong nước phải đảm bảo tối thiểu 20% vốn chủ sở hữu trong tổng mức đầu tư, vị này lý giải, đối với các dự án PPP, vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư chỉ từ 10 – 15% tổng mức đầu tư, nhưng qua triển khai các dự án BOT giao thông thời gian qua, một số cơ quan chức năng và dư luận xã hội cho rằng mức quy định như thế là thấp, nhiều người còn nói nhà đầu tư “tay không bắt giặc”, toàn đi vay ngân hàng để làm BOT.

Việc nâng mức vốn chủ sở hữu của các nhà đầu tư tại dự án cao tốc Bắc – Nam đã được các bộ ngành bàn bạc rất kỹ lưỡng. Sau đó, Chính phủ ban hành nghị quyết 20 trong đó quy định rõ vốn chủ sở hữu phải đáp ứng tối thiểu 20% tổng mức đầu tư để đảm bảo năng lực tài chính của nhà đầu tư thực hiện dự án.

Bỏ giá thấp, nhà đầu tư Trung Quốc trúng hết?

Chuyên gia giao thông, TS Nguyễn Hữu Đức cho rằng, việc có nhiều nhà đầu tư tham gia mời thầu chọn nhà đầu tư cao tốc Bắc – Nam là tín hiệu tốt.

Theo ông, để dự án triển khai hiệu quả, khung pháp lý hồ sơ đấu thầu phải rõ ràng, để nhà đầu tư nước ngoài biết được làm và không được làm gì. “Điều này không chỉ để yên tâm đầu tư mà còn tránh được kiện tụng khi triển khai dự án sau này”, ông Đức nói.

Trước lo ngại khi đấu thầu có nhà đầu tư sẽ bỏ giá thấp bằng mọi giá để trúng thầu, ông Đức thẳng thắn cho biết, nếu chọn nhà đầu tư cao tốc Bắc – Nam theo giá thấp thì nhà đầu tư Trung Quốc trúng hết.

Thế nhưng khi đã xác định đấu thầu quốc tế vấn đề lo ngại không chỉ là bên ngoài mà quan trọng nhất là các ban quản lý dự án trong nước phải đủ năng lực, cứng rắn để quản lý được nhà đầu tư thi công dự án đảm bảo tiến độ và chất lượng.

Bộ GTVT đã thuê 2 đơn vị tư vấn giao dịch quốc tế là Deloitte và Ernst & Young tham gia hỗ trợ.

Đây là các đơn vị tư vấn có năng lực và kinh nghiệm hàng đầu thế giới từng làm việc với rất nhiều nhà đầu tư quốc tế. Họ sẽ cùng Bộ GTVT xây dựng hồ sơ mời thầu, dự thảo hợp đồng BOT và các quy định nhằm quản lý chặt chẽ tiến độ, chất lượng, hạn chế thấp nhất tình trạng đội vốn, chậm tiến độ có thể xảy ra.

Trong hồ sơ mời thầu, hợp đồng dự án cao tốc Bắc – Nam, Bộ GTVT sẽ đưa ra các chế tài xử phạt rất nặng đối với những nhà đầu tư không đảm bảo yêu cầu.

Theo Vũ Điệp/ VietnamNet

Bài viết “Cao tốc Bắc – Nam chọn theo giá thấp thì nhà đầu tư Trung Quốc trúng hết” đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.