Mục tiêu của chương trình chuyển đổi số của TP.HCM đến năm 2030 là TP.HCM sẽ trở thành đô thị thông minh với sự đổi mới căn bản, toàn diện hoạt động của bộ máy chính quyền số, của các doanh nghiệp số và của một xã hội số.

Cụ thể, đến năm 2025, 100% dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, 4 phổ biến, liên quan tới nhiều người dân, doanh nghiệp được tích hợp lên cổng dịch vụ công quốc gia; 100% giao dịch trên cổng dịch vụ công quốc gia; cổng dịch vụ công và hệ thống thông tin một cửa điện tử TP được xác thực điện tử; 40% số lượng người dân và doanh nghiệp tham gia hệ thống chính quyền điện tử được xác thực định danh điện tử thông suốt và hợp nhất từ hệ thống trung ương…

Đến năm 2030, 100% dịch vụ công trực tuyến mức độ 4 được cung cấp trên nhiều phương tiện truy cập khác nhau, bao gồm cả thiết bị di động; 100% hồ sơ công việc ở cấp thành phố, 100% hồ sơ công việc ở cấp quận-huyện và 95% hồ sơ công việc ở cấp phường-xã được xử lý trên môi trường mạng (trừ hồ sơ công việc thuộc phạm vi bí mật nhà nước);

Tăng 40% dịch vụ sáng tạo dựa trên dữ liệu phục vụ người dân và doanh nghiệp; phổ cập dịch vụ mạng Internet băng rộng cáp quang toàn TP, phổ cập dịch vụ mạng di động 5G; tỷ lệ dân số có tài khoản thanh toán điện tử trên 85%.

Nhiều dự án đã và đang được thực hiện cho mục tiêu xây dựng đô thị thông minh này.

Cụ thể, dự án “Xây dựng trung tâm điều hành đô thị thông minh TP.HCM” do Sở Thông tin và Truyền thông làm chủ đầu tư, thời gian thực hiện 2019 – 2022, tổng mức đầu tư là 958,67 tỷ đồng. Dự án nhằm đầu tư, cải tạo, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin; đầu tư, lắp đặt hệ thống trang thiết bị của trung tâm điều hành; xây dựng và cài đặt hệ thống phần mềm ứng dụng điều hành, phân tích dữ liệu…

Dự án thứ hai là “Xây dựng trung tâm tiếp nhận và xử lý thông tin khẩn cấp của TP.HCM thông qua một đầu số viễn thông duy nhất giai đoạn 2019 – 2025” do Sở Thông tin và Truyền thông làm chủ đầu tư.

Thời gian thực hiện dự án là giai đoạn 2019 – 2025, tổng mức đầu tư là 992,54 tỷ đồng. Dự án sẽ đầu tư mua sắm các thiết bị chính như thiết bị di động cho lực lượng ứng cứu, hệ thống điều khiển vô tuyến… thuê dịch vụ công nghệ thông tin đối với hệ thống tổng đài IP, mạng IP chuyên dùng cho tiếp nhận và xử lý thông tin khẩn cấp, dịch vụ bản đồ số…

Dự án thứ ba là “Xây dựng hệ thống giám sát hình ảnh camera tập trung của TP.HCM giai đoạn 2019 – 2021”, do Sở Thông tin và Truyền thông làm chủ đầu tư. Thời gian thực hiện dự án là giai đoạn 2019-2022, tổng mức đầu tư 548,07 tỷ đồng.

Dự án sẽ triển khai hệ thống tích hợp (phần cứng, phần mềm, bản quyền) cho 1.000 camera thuộc quản lý của Sở Giao thông vận tải, Công an TP.HCM, một số quận huyện và các camera giám sát an ninh trật tự của TP.

Bên cạnh đó, dự án cũng triển khai một số giải pháp phân tích hình ảnh nâng cao như phát hiện và cảnh báo các tình huống tụ tập đông người, phân tích mật độ giao thông (đông xe, ùn tắc…); triển khai khảo sát và bổ sung 400 camera cho một số vị trí trọng điểm, tòa nhà cao tầng…

Dự án thứ tư là “Triển khai hệ thống quản lý, lưu trữ cơ sở dữ liệu thuộc Kho dữ liệu dùng chung của thành phố – giai đoạn 1” do Sở Thông tin và Truyền thông làm chủ đầu tư. Thời gian thực hiện dự án là giai đoạn 2019-2022, tổng mức đầu tư là 48,78 tỷ đồng. Dự án sẽ thực hiện mua sắm bản quyền và triển khai phần mềm hệ quản trị cơ sở dữ liệu lưu trữ cho kho dữ liệu gốc thuộc kho dữ liêu dùng chung của TP.HCM.

Dự án thứ năm là “Triển khai giải pháp bảo mật và an toàn thông tin trên địa bàn TP.HCM” do Văn phòng UBND TP làm chủ đầu tư. Thời gian thực hiện là giai đoạn 2020-2022, tổng mức đầu tư: 127,011 tỷ đồng.

Dự án sẽ đầu tư mua sắm thiết bị và các giải pháp bảo mật cho các hệ thống thông tin của UBND TP; tư vấn, triển khai các sản phẩm mật mã để bảo mật các thông tin thoại, fax; thông tin lưu giữ trên các thiết bị điện tử và các giải pháp bảo mật, an toàn thông tin khác theo yêu cầu cụ thể của UBND TP…

Bài viết TP.HCM chi hàng nghìn tỷ xây dựng đô thị thông minh đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.

Thất bại nhiều hơn thành công

Thực tế, đã có những nước gặt hái được thành công từ các lợi ích điển hình mà CPĐT mang lại, gồm tăng sự minh bạch, giảm tham nhũng hành chính, cải thiện chất lượng dịch vụ công, cải thiện hiệu suất làm việc của công chức, thúc đẩy phân quyền, cải thiện tài chính cho chính phủ và gia tăng sự tham gia của người dân vào quá trình ra quyết định của chính phủ.

Tuy vậy, trong 20 năm qua, điều mà có lẽ không nhiều người biết là hầu hết các dự án CPĐT thất bại ở nhiều cấp độ và trên phạm vi toàn thế giới. Nhiều nhà nghiên cứu đã đưa ra các cứ liệu về các thất bại này từ đầu những năm 2000 và gần đây nhiều dự án CPĐT khác cũng tiếp tục thất bại. Điều này cho thấy tính phức tạp của việc phát triển CPĐT. Một số nguyên nhân chính cho thất bại được chỉ ra gồm thiếu cam kết từ lãnh đạo, khoảng cách số, sức ỳ của hệ thống hành chính, quyền lực nhóm của các đơn vị công lập, xung đột lợi ích trong nhân sự khu vực công, chưa nhận thức về sự khác biệt của quản trị dự án CPĐT, tài chính cho dự án, an ninh mạng, tính riêng tư, các vấn đề chiến lược, triển khai và hạ tầng công nghệ thông tin (CNTT). Ngay tại Mỹ, một dự án CPĐT lớn để triển khai chương trình chăm sóc y tế thời Tổng thống Obama cũng được đánh giá là thất bại.

Việt Nam thì sao?

Tại Việt Nam, đã có nhiều nỗ lực của Chính phủ và chính quyền địa phương trong thời gian qua để triển khai CPĐT. Tuy vậy, có thể nói thành tựu đạt được còn hạn chế. Dù thuộc nhóm có chỉ số cao (theo cách đánh giá của khảo sát mới nhất của Liên hiệp quốc), xếp hạng về CPĐT của Việt Nam chỉ ở mức hơn trung bình và không có tiến bộ đáng kể, thậm chí thụt lùi, nếu xét trong nhiều năm trở lại đây.

Trên bảng xếp hạng gần nhất (năm 2018) của Liên hiệp quốc, Việt Nam đứng ở vị trí 88 trên tổng số 193 quốc gia, tăng 1 bậc so với năm 2016 nhưng tụt 5 bậc so với năm 2012 (xem biểu đồ). Điều này cho thấy chúng ta không phát huy được tiềm năng và nguồn lực đã đầu tư và đang có.

Trong khi đó, một số quốc gia khác trong khu vực châu Á từ nhiều năm qua đã đạt được những thành tựu ấn tượng, cụ thể là Hàn Quốc và Singapore. Trong bốn lần xếp hạng gần nhất, hai quốc gia này luôn ở vị trí tốp 10 của bảng xếp hạng.

Các nghiên cứu về xây dựng CPĐT cũng cho thấy không phải ngẫu nhiên mà họ có được kết quả ấn tượng như vậy. Như ở Hàn Quốc, từ những năm đầu triển khai, Tổng thống trực tiếp chỉ đạo và theo dõi chặt chẽ tiến trình phát triển của CPĐT.

Các sáng kiến được triển khai triệt để dù gặp nhiều phản kháng từ lực lượng công chức thời đó. Nhiều cuộc họp và nội dung các câu trả lời của công chức qua điện thoại, trên diễn đàn được công khai và người dân có thể nghe trực tiếp hoặc truy cập để nghe lại bất kỳ lúc nào.

Ở Việt Nam, phân tích tổng thể quá trình triển khai CPĐT trong hơn 15 năm qua, nhất là thời kỳ hậu Đề án 112, có thể nói chúng ta chưa chuẩn bị nhiều cho một chiến lược tổng thể dài hơi, thiếu kế hoạch thực hiện chi tiết, chưa rõ ràng về trách nhiệm của đơn vị triển khai ở cấp Chính phủ và chính quyền địa phương, tính trách nhiệm giải trình không rõ và các cam kết dài hơi của lãnh đạo về CPĐT chưa được thể hiện rõ.

Tuy vậy, gần đây lãnh đạo Chính phủ cho thấy những nỗ lực trong việc thúc đẩy xây dựng CPĐT. Đây là điều kiện rất cần và quan trọng. Nhưng để thành công, các điều kiện đủ còn rất nhiều.

Tổng hợp nhiều nghiên cứu về phát triển CPĐT đã chỉ ra các nhóm yếu tố quan trọng: (1) Nhóm yếu tố năng lực nhà nước (cam kết của lãnh đạo, xây dựng chiến lược, khả năng tổ xây dựng chiến lược và triển khai, pháp lý – thể chế và nguồn kinh phí triển khai); (2) Nhóm hạ tầng: hạ tầng về công nghệ và hạ tầng về con người, cả phía cung cấp dịch vụ (các cơ quan nhà nước) và phía sử dụng dịch vụ (người dân và doanh nghiệp); (3) Nhóm điều kiện ban đầu tại các địa phương nơi triển khai (điều kiện kinh tế, khoảng cách số và các yếu tố văn hóa khác).

Triển khai thành công CPĐT không chỉ cần ý chí mà cần phải có kiến thức, kỹ năng và sự đầu tư kỹ lưỡng. Đây có lẽ là lúc mà Chính phủ cần những phân tích đánh giá sâu về tình trạng hiện tại của các điều kiện thiết yếu để phát triển CPĐT, không nên chỉ dựa đơn thuần vào các mệnh lệnh hành chính.

Thách thức thường thấy

Thử phân tích một khía cạnh trong phát triển CPĐT, các chủ thể tham gia quá trình cung cấp dịch vụ công trực tuyến (chỉ phân tích ở phía cung dịch vụ mà chưa bàn đến phía cầu). Lý thuyết và thực tiễn cho thấy có bốn chủ thể chính bao gồm lãnh đạo chính trị, lãnh đạo hành chính, nhân sự ICT (CIO và chuyên viên IT), các nhân viên vận hành. Phân tích các chủ thể này trong bối cảnh của các nước đang phát triển và Việt Nam, các thách thức thường thấy đối với bốn chủ thể này như sau:

– Lãnh đạo chính trị: thường có nhiều ưu tiên khác cấp bách hơn, không am hiểu nhiều về công nghệ, và thường bị chi phối bởi tư duy nhiệm kỳ.

– Lãnh đạo hành chính: Nhiều áp lực và ưu tiên ngắn hạn khác, không đủ nguồn lực (đặc biệt là con người và ngân sách) để triển khai, hiểu biết hạn chế về công nghệ mới.

– Nhân sự ICT ở khu vực công: thường bị khu vực tư thu hút hết nhân sự giỏi nhờ chế độ đãi ngộ tốt hơn. Ngoài ra, họ thường không có động lực triển khai vì trình độ hạn chế hơn, khan hiếm nguồn lực và sợ thất bại.

– Nhân viên vận hành: mâu thuẫn lợi ích lớn vì hệ thống dựa trên giấy tờ thường đem lại nguồn thu và quyền lực cho họ.

Dù phân tích ngắn ở trên chỉ cho một trong rất nhiều yếu tố quan trọng trong quá trình triển khai CPĐT, nhưng nếu không có kế hoạch cụ thể để vượt qua các thách thức này thì không có nhiều cơ hội thành công cho các dự án CPĐT.

Cũng nên nhắc lại, CPĐT đã được lãnh đạo Đảng và Nhà nước ưu tiên từ đầu những năm 2000 như đã thể hiện trong Chỉ thị 58-CT/TW và Đề án 112. Các phân tích trong thời gian đó cho rằng Việt Nam rất có tiềm năng để phát triển CPĐT nhờ nguồn nhân lực trẻ và có khả năng tiếp cận với công nghệ nhanh, công nghiệp phần mềm phát triển mạnh mẽ, tăng trưởng kinh tế nhanh và tốc độ phát triển Internet rất ấn tượng.

Nhưng đáng tiếc, tiềm năng này vẫn cứ mãi tiềm ẩn, nhất là khi nhìn lên bảng xếp hạng CPĐT của Liên hiệp quốc trong thời gian qua. Khi tiềm năng không được khai thác tốt đồng nghĩa với chi phí cơ hội càng tăng lên và khoảng cách tụt hậu càng xa ra.

Trong bối cảnh chính phủ tập trung nâng cao nhận thức về cách mạng công nghiệp 4.0, xây dựng thành công CPĐT cần được nhận thức là mấu chốt quan trọng. Nói cách khác, chính thành công trong việc triển khai CPĐT mới là tiền đề quan trọng để hướng đến việc triển khai các chuyển đổi thông minh khác (smart transformation) như chính phủ số, kinh tế số và thành phố thông minh.

Vì vậy, các nỗ lực nên cần tập trung hơn bởi khi một tổ chức có quá nhiều ưu tiên thì xem như tổ chức đó không có ưu tiên nào.

Nguyễn Trung – Nguyễn Đoan
Đại học RMIT Vietnam/Theo Thời báo Kinh tế Sài Gòn

Bài viết Chính phủ điện tử – Sao mãi là tiềm năng? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.

Sáng nay (ngày 15-9), hội nghị TPHCM mời gọi đầu tư xây dựng Trung tâm điều hành đô thị thông minh và Trung tâm mô phỏng và dự báo kinh tế xã hội vừa diễn ra tại hội trường Thành uỷ TPHCM. Tại đây, Ban điều hành Đề án đô thị thông minh (ĐTTM) cung cấp thông tin cơ bản về các hạng mục quan trọng của Đề án ĐTTM; một số doanh nghiệp cung cấp giải pháp cho ĐTTM chia sẻ kinh nghiệm xây dựng ĐTTM.

Trong phần phát biểu khai mạc hội thảo mời gọi đầu tư, ông Trần Vĩnh Tuyến, Phó chủ tịch UBND thành phố, Ban điều hành Đề án ĐTTM cho biết theo mục tiêu của Đề án ĐTTM đã được phê duyệt năm 2017 là giúp TPHCM giải quyết các vấn đề tắc nghẽn, kéo dài bức xúc của thành phố như ngập nước, kẹt xe, ô nhiễm môi trường…

Bên cạnh đó đề án này sẽ tăng cường khả năng tương tác, xây dựng và phát triển thành phố giữa chính quyền thành phố với doanh nghiệp và người dân.

Còn ông Dương Anh Đức, Giám đốc Sở Thông tin và Truyền thông (TT&TT) TPHCM, thành viên Ban điều hành ĐTTM cho biết, yêu cầu của đề án là Trung tâm điều hành ĐTTM phải có khả năng xử lý được các thông tin từ người dân, doanh nghiệp… báo cáo kịp thời cho lãnh đạo thành phố để xử lý các vấn đề trong đô thị.

Ông Đức cũng cho biết thêm, trong giai đoạn đầu thành phố đang vận dụng những giải pháp công nghệ hiện có và Ban điều hành cũng mong muốn nhận được sự tư vấn, cung cấp các giải pháp tiên tiến đã được áp dụng ở các đô thị ở nước ngoài có hoàn cảnh giống như TPHCM (một “siêu đô thị”).

Phiên buổi sáng của hội thảo chủ yếu giới thiệu kế hoạch xây dựng Trung tâm Điều hành đô thị thông minh và Trung tâm Mô phỏng và Dự báo kinh tế xã hội; xây dựng mô hình ĐTMT bền vững; đóng góp ý kiến phát triển ĐTTM từ các nhà cung cấp giải pháp công nghệ…

Còn phiên buổi chiều của hội thảo sẽ tập trung giới thiệu các giải pháp, chia sẻ kinh nghiệm xây dựng các hệ thống thông tin phân tích dự báo; giải pháp thông minh giúp thành phố giảm ngập nước…

Trung tâm Điều hành đô thị thông minh (Intelligent Operations Center–IOC) là nơi tổng hợp các nguồn thông tin, dữ liệu quan trọng của đô thị, được trang bị các công nghệ tiên tiến, đáp ứng khả năng mở rộng và phát triển trong tương lai.

Trong đó, ưu tiên áp dụng các chuẩn công nghệ mở, cho phép tích hợp các tính năng bổ sung khi cần thiết nhằm phục vụ nhu cầu điều hành quản lý tổng thể của lãnh đạo thành phố, qua đó giúp giám sát, phân tích đánh giá chất lượng dịch vụ, hỗ trợ ra quyết định, xây dựng cơ chế, chính sách, định hướng phát triển thành phố.

Đồng thời tạo điều kiện cho các tổ chức, cơ quan chức năng dễ dàng giao tiếp, phối hợp và đồng bộ các thông tin, hoạt động theo thời gian thực để vừa cung cấp bức tranh toàn cảnh về các hoạt động của thành phố cho lãnh đạo các cấp, vừa giúp nâng tầm chất lượng các dịch vụ phục vụ cho người dân, doanh nghiệp.

Trung tâm Mô phỏng và dự báo kinh tế-xã hội TPHCM, giai đoạn 2018-2020 mô phỏng xu hướng phát triển trong ngắn hạn, trung hạn và dài hạn đối với các lĩnh vực có liên quan đến các chỉ tiêu kinh tế – xã hội chủ yếu thuộc giai đoạn 2015-2020 của thành phố phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành của Thành ủy, UBND thành phố và các cơ quan có liên quan.

Tới giai đoạn năm 2021 trở đi, Trung tâm sẽ mở rộng phạm vi mô phỏng xu hướng phát triển đến tất cả lĩnh vực thuộc Đề án ĐTTM, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành của Thành ủy, UBND thành phố và các cơ quan có liên quan; nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu thông tin cần thiết giúp lãnh đạo thành phố ra quyết định kịp thời.

Theo Thời báo Kinh tế Sài Gòn

Bài viết TPHCM tìm giải pháp hiện đại cho “siêu đô thị” đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.