Mỗi tháng một vụ kiện

Báo cáo của Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) tại cuộc họp ngày 9/8 cho thấy: Trong bối cảnh xu thế bảo hộ đang gia tăng, trong 7 tháng đầu năm nay, tần suất các vụ kiện phòng vệ thương mại với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam vẫn duy trì ở mức độ cao (trung bình 1 vụ/1 tháng).

Theo Bộ Công Thương, thời gian qua, số vụ việc phòng vệ thương mại do Việt Nam khởi kiện rất nhỏ trong tương quan với các vụ hàng hóa Việt Nam xuất khẩu bị kiện. Trong khi đó, các quốc gia nhập khẩu đã tiến hành hơn 300 vụ tự vệ, gần 5.000 vụ chống bán phá giá và gần 400 vụ chống trợ cấp đối với nhiều mặt hàng của Việt Nam (thép, sợi, thủy sản…).

Hiện nay, Bộ Công Thương đang tiến hành xử lý 7 vụ việc phòng vệ thương mại (5 vụ việc chống bán phá giá, 2 vụ việc trợ cấp) khởi xướng điều tra với hàng xuất khẩu của Việt Nam.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương cũng đang tiếp tục xử lý 7 vụ việc khởi xướng từ năm 2018, 4 vụ việc rà soát biện pháp phòng vệ thương mại đã áp dụng, trong đó có những vụ việc có kim ngạch xuất khẩu lớn như cá tra, tôm.

Trong 7 vụ việc khởi xướng điều tra mới, thị trường Ấn Độ dẫn đầu với 4 vụ việc, Hoa Kỳ 2 vụ việc, Malaysia 1 vụ việc.

Theo đại diện Cục Phòng vệ thương mại, ngay cả khi ta phát triển được chuỗi sản xuất tại Việt Nam, (ví dụ như đối với thép, nhôm) nếu xuất khẩu của ta sang tăng nhanh, đột biến thì ngoài biện pháp chống lẩn tránh, không loại trừ khả năng nước nhập khẩu sẽ điều tra chống bán phá giá và trợ cấp với sản phẩm của ta như đã làm trước đó với một số nước khác.

Do đó, bên cạnh việc chú trọng phát triển theo chiều sâu (tăng giá trị gia tăng trong nước), Việt Nam cũng cần theo dõi kỹ để cảnh báo sớm nếu như xuất khẩu sang một số thị trường gia tăng nhanh đột biến. Để thực hiện hiệu quả việc cảnh báo này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Công Thương và các Bộ, ngành liên quan, đặc biệt là Bộ Tài chính (Tổng cục Hải quan).

Ngoài ra, cần thận trọng khi xem xét mở rộng đầu tư, đặc biệt để sản xuất phục vụ xuất khẩu các mặt hàng đã bị nước nhập khẩu áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại với nước thứ 3. Khi phát hiện xuất khẩu các mặt hàng liên quan từ Việt Nam tăng nhanh, nước nhập khẩu có thể tiếp cận theo hướng điều tra chống lẩn tránh, độc lập với điều tra về xuất xứ. Hàng hóa có thể đáp ứng yêu cầu về xuất xứ nhưng vẫn bị kết luận là lẩn tránh và bị áp thuế cao.

Mỹ thay đổi, nhiều hàng xuất khẩu Việt Nam gặp rủi ro

Theo Thứ trưởng  Bộ Công Thương Trần Quốc Khánh, thời gian tới, Cục Phòng vệ thương mại cần nghiên cứu ngay vấn đề điều tra chống lẩn tránh thuế của các nước. Đây là sự đổi thay rất lớn về cách tiếp cận.

Lấy ví dụ với trường hợp mặt hàng thép, Thứ trưởng Trần Quốc Khánh nêu rõ: “Trong 70 năm qua,  sản xuất tôn từ thép cán nóng của Việt Nam được Mỹ xem là quá trình đã có sự chuyển đổi căn bản. Tuy nhiên, hiện nay nếu Việt Nam sử dụng thép cán nóng Trung Quốc sản xuất ra tôn để xuất khẩu sang Mỹ lại bị Mỹ xem xét, có thể coi là lẩn tránh biện pháp chống bán phá giá mà Mỹ áp dụng cho Trung Quốc. Đây là sự thay đổi cách tiếp cận cực kỳ lớn của phía Mỹ”.

Vị Thứ trưởng nhận định, sự thay đổi này rất nguy hiểm với Việt Nam. Bởi lẽ, các nước nhập khẩu như Mỹ có thể áp dụng tối đa biện pháp chống lẩn tránh thuế. Nếu một ngày họ áp dụng ngẫu hứng cách tiếp cận này cho cả hàng dệt may, da giày… thì câu chuyện càng nguy hiểm hơn.

“Cần xem xét việc thay đổi cách tiếp cận này có phù hợp với những quy định của WTO hay không; đồng thời xác định mặt hàng nào có nguy cơ cao bị áp dụng triết lý mới này để cảnh báo, nhất là trong bối cảnh xung đột thương mại Mỹ-Trung tăng cao”, Thứ trưởng Trần Quốc Khánh nói.

Để ngăn chặn gian lận xuất xứ, lẩn tránh thuế, Thứ trưởng Công Thương nhấn mạnh vai trò phối hợp của Hải quan. Bởi vì đây là lực lượng nắm được số liệu xuất nhập khẩu của từng doanh nghiệp. Nếu không có số liệu của Hải quan, ngành Công Thương không thể nắm được doanh nghiệp nào, mặt hàng nào có số lượng xuất nhập khẩu gia tăng đột biến để giám sát, cảnh báo.

Điều đó được ông Trần Quốc Khánh nhấn mạnh, chẳng khác gì “chĩa súng lên trời bắn chim trong đêm tối”.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh cũng nhấn mạnh: “Các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp, tự vệ tiếp tục mở rộng, điều tra chống gian lận xuất xứ, điều tra chống chuyển tải gian lận thương mại. Đây là nguy cơ lớn cản trở và thách thức cho phát triển của nền kinh tế Việt Nam. Năm 2018 – 2019 là năm thực hiện các đề án về phòng vệ thương mại, chống gian lận xuất xứ”.

Nếu như trong năm 2018 chỉ có 13/37 số mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu tăng đột biến thì trong 6 tháng đầu năm nay, số mặt hàng này đã tăng lên con số 15. Trong đó có những mặt hàng tăng trưởng xuất khẩu lớn sang thị trường Hoa Kỳ như sơ sợi dệt tăng 92,87%, sắt thép tăng hơn 81%, thức ăn gia súc và nguyên liệu tăng 51%, điện thoại và linh kiện tăng 13%, điện dây cáp điện hơn 100%, máy quay phim và thiết bị điện tử 83%, nguyên phụ liệu dệt may da giày tăng hơn 50%…

Điều đáng chú ý là có sự trùng khớp về việc các mặt hàng này cũng nhập khẩu tăng đột biến và đang bị áp dụng các biện pháp phòng vệ. Đây là điều cần cảnh báo.

Cho nên, ông Trần Tuấn Anh giao nhiệm vụ: Cục Phòng vệ thương mại chủ động phối hợp chặt chẽ với Cục Xuất nhập khẩu, Vụ Thị trường châu Âu – châu Mỹ, Vụ Thị trường châu Á – châu Phi theo dõi diễn biến các xung đột và tranh chấp thương mại, từ đó cập nhật kịp thời và dự báo những vấn đề “nóng” liên quan đến phòng vệ thương mại để cảnh báo sớm cho doanh nghiệp.

Theo Lương Bằng/ VietnamNet

Bài viết Mỗi tháng 1 vụ kiện, Việt Nam trong vòng xoáy nguy hiểm đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.

Nhiều trở ngại!

Hiện nay, số lượng mặt hàng của Việt Nam xuất khẩu (XK) vào ASEAN thấp nhất so với các nước khác trong khu vực. Trong 100% hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam, chỉ có 9,8% vào thị trường ASEAN. Nhập khẩu (NK) của Việt Nam từ ASEAN cũng thấp nhất (13,7%) so với các khối khác. Báo cáo về “Thương mại hàng hóa Việt Nam – ASEAN sau hơn 20 năm Việt Nam gia nhập” của Tổng cục Hải quan cho thấy cán cân thương mại hàng hóa luôn nghiêng về thâm hụt với các nước ASEAN. Cụ thể, Việt Nam chưa từng đạt thặng dư thương mại với khối này. Năm 1996, thời điểm gia nhập ASEAN, Việt Nam thâm hụt với khối này 745 triệu USD, đến năm 2016 đã lên tới 6,59 tỷ USD.

Các mặt hàng Việt Nam XK sang ASEAN khá đa dạng, từ nông, hải sản, khoáng sản đến những mặt hàng được chế biến sâu và những mặt hàng có giá trị gia tăng lớn như nhóm hàng điện thoại, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện. Tuy nhiên, chưa thực sự tận dụng tốt những ưu đãi thuế quan khi XK sang thị trường khu vực thời gian qua. Cụ thể, tỷ lệ tận dụng ưu đãi Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA) năm 2016 là 31,8%, cao hơn năm 2015 là 24,2%.

Trong bối cảnh hiện nay, thông tin chính là sức mạnh. Khi có được thông tin mong muốn thì DN đã cầm trong tay công cụ cho mình sức mạnh, từ đó chủ động nắm bắt thông tin thị trường, thông tin đối tác, thông tin hàng hóa, từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh. Thế nhưng, trên thực tế nhiều doanh nghiệp trong nước đang rất thiếu thông tin về thị trường này. Chỉ có 46,79% doanh nghiệp chủ động tìm hiểu thông tin về AEC. Trong gần 94% doanh nghiệp biết về AEC thì chỉ có 16,4% thực sự hiểu rõ về những cam kết khu vực kinh tế thương mại này.

Trở ngại từ thiếu thông tin nhưng bên cạnh đó, áp lực cạnh tranh cũng là rào cản đối với doanh nghiệp Việt. Cơ cấu XK của Việt Nam khá tương đồng so với các nước trong khu vực, nhiều quốc gia khác cũng có cơ cấu XK khá giống của Việt Nam như Malaysia và Thái Lan. Vì thế, để tìm được điểm khác biệt, tạo điểm nhấn chiếm lĩnh thị trường không phải là việc dễ dàng. Ông Phạm Thiết Hòa – Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư TP. HCM (ITPC) chỉ rõ những hạn chế của doanh nghiệp Việt như hình thức sản phẩm chưa đa dạng, giá sản phẩm chưa cạnh tranh, hệ thống phân phối hàng hóa còn kém, chưa kết nối chặt chẽ với các cơ quan chức năng phụ trách xúc tiến, ngoại giao…

Trong khi đó, thị trường Asean có những đặc thù. Hàng hóa vào các nước đạo Hồi có quy định khắt khe trong khi các doanh nghiệp Việt chưa trang bị đủ điều kiện. Các rào cản kỹ thuật, pháp lý của các nước trong khu vực… cũng chưa được các doanh nghiệp nắm rõ. Đó là những rào cản chưa thể vượt qua được của các đơn vị doanh nghiệp xuất khẩu.

Cần có sự kết nối

Chia sẻ kinh nghiệm về xúc tiến đầu tư vào thị trường ASEAN, ông Hòa nhấn mạnh, nếu tự doanh nghiệp nhỏ đi đơn lẻ thì rất khó, phải có một tổ chức uy tín đứng ra kết nối với các hệ thống phân phối nước ngoài, sau đó doanh nghiệp mới làm việc, đàm phán với các hệ thống phân phối này. “Với cách này, chỉ trong khoảng 1 – 2 tháng, doanh nghiệp có thể xuất hàng đi” – ông Hòa khẳng định.

Mặc khác, cũng có ý kiến cho rằng, cần tìm hiểu văn hóa, đất nước và con người và tập quán kinh doanh, nếu không khéo thì rất có thể sẽ “lòng vòng đi du lịch” rồi về, không đạt được mục đích, hiệu quả giao thương. Chiến lược xây dựng phát triển thương hiệu và bảo hộ hàng hóa phải được xây dựng, thương mại điện tử cần được khai thác, tận dụng triệt để. Ở góc độ doanh nghiệp bán lẻ, phân phối, bà Punthila Puripreecha – Giám đốc vận hành Công ty TNHH MM Mega Market Việt Nam cho biết, hiện công ty đang tổ chức các chuyến đi thực tế cho đội ngũ thu mua từ Thái Lan sang Việt Nam và giới thiệu các vùng nguyên liệu, quy trình nuôi trồng, sản xuất, quá trình kiểm soát chất lượng…, giúp họ có đầy đủ thông tin về nguồn hàng tại Việt Nam.

“Nếu các doanh nghiệp có nhu cầu đưa hàng vào hệ thống, cần tìm hiểu nhu cầu thị trường của sản phẩm mình đang có cũng như của đội thu mua. Mega Market Việt Nam sẽ hỗ trợ doanh nghiệp về mặt quy trình, kỹ thuật để đưa hàng hóa vào hệ thống” – Giám đốc Công ty TNHH MM Mega Market Việt Nam cho hay.

ASEAN là khu vực có nhiều điểm tương đồng nhưng tính khác biệt cũng rất lớn và rõ ràng. Thị trường này đòi hỏi những sản phẩm lương thực thực phẩm, rau củ, quả, thủ công mỹ nghệ… tưởng như là thế mạnh của chúng ta nhưng lại không dễ dàng đáp ứng. Bởi khu vực ASEAN tập trung cả người Hồi giáo, người theo Phật giáo và nhu cầu của họ rất khác. Vì vậy, cần tìm hiểu từng đối tượng nhằm điều chỉnh sản xuất để đáp ứng được nhu cầu là một trong những lưu ý để thâm nhập thị trường này.

Việt Nam đang trong quá trình thay đổi giá trị gia tăng cho XK bằng cách thay đổi cơ cấu ngành hàng, chú trọng vào XK mặt hàng có giá trị gia tăng và lợi thế so sánh như thủy sản chế biến, hàng điện tử và sản phẩm cơ khí, linh kiện điện thoại. Đây là các mặt hàng Việt Nam có lợi thế XK sang thị trường ASEAN. Chính vì vậy, các doanh nghiệp trong nước cần có sự chuẩn bị chu đáo nhằm cạnh tranh với hàng hóa nhập khẩu có mức giá ngày càng giảm sẽ chiếm lĩnh thị trường Việt Nam.

Theo Song Nguyên/ CLO

Bài viết Doanh nghiệp Việt đang bỏ ngỏ thị trường ASEAN? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.