Nhớ lại thuở xưa, ngày nội tôi còn sống, đêm hè nào mấy bà cháu cũng trải chiếu tha thiết cùng mùa khế trổ hoa. Những đêm trăng êm đềm, trong ánh trời bàng bạc tưởng như có thể thấy được muôn ngàn cánh nhỏ li ti rơi xuống, cứ thế chúng tôi mặc sức gom góp rồi vốc từng bụm hoa khế tung hê chẳng thương tiếc giữa không cùng tĩnh mịch.

Thích thú nhất là được nhặt hoa khế cài lên mái đầu bạc trắng của nội, sắc tím gầy guộc tha thẫn giữa màu bạc xế chiều quyện thành mùi hương đầy mê muội mà giờ này hồi tưởng, ký ức lại bừng cuộn những thước đoạn nhớ thương…

Mùa khế đơm hoa không chỉ bừng dậy ký ức êm đềm đã qua mà còn mang đến cảm giác an nhiên hiện tại. Những mùa hoa khế bên mái hiên nghèo ở quê, những mùa khế trổ bông trên đường đời xuôi ngược để lại nhiều cung bậc khác lạ. Lúc thì yêu kiều, lắng đọng, lúc thì thảnh thơi, đong đầy yêu thương. Ngày thơ bé lúc chơi đồ hàng, hoa khế được đơm đầy vun trong những chiếc bát sành sứt sẹo tượng trưng cho món cơm lúa mùa trắng trong…

Món “cơm” hoa khế lấm tấm màu đỏ trắng được chia đều cho cả tụi, phải giả vờ ăn thật ngon, thật say mê mới làm vui lòng nhau. Rồi chúng tôi dần lớn lên bên vòm khế nở hoa và những sớm chiều khế rụng hoa tầm tã. Hoa khế với những cô cậu đôi mươi không chỉ mang khuôn dạng bé mọn, mềm yếu mà có lúc còn mảnh mai cánh gầy, có lúc còn ủy mị, khép nép như lời tỏ tình mềm mướt đầu đời mà ai nghe cũng phải nao lòng?

Đếm hoa khế rụng làm tôi hết mực thích thú. Nhưng có khi vui thú ấy lại khiến lòng trĩu nặng, buồn hiu. Giờ lớn rồi đã biết ghìm nén cảm xúc. Đã hiểu được đôi chút về quy luật sinh tồn chứ không như những ngày khờ dại trước đây, cứ mỗi lần nằm vắt vẻo trên chiếc võng đay để lẳng lặng nghe hoa khế trút là tâm can lại đau đáu một nỗi niềm nhân sinh. Sao cùng bung ra từ cành chồi giống nhau nhưng có cánh hoa phải lìa cành, lại có cánh được níu lại may mắn? Sẽ rất nhanh thôi những búp nụ ở lại sẽ triển nở trĩu quả, càng nghĩ thế tôi lại càng tiếc hùi hụi những cánh mỏng theo gió rụng rơi?!…

Cùng những đớn đau của loài hoa tim tím ấy tôi đã lớn lên và hiểu rằng, đó không chỉ là mục nát, đó còn là sự hy sinh, sự quên mình để dâng đời những hoa thơm quả ngọt. Duy nhất một lý do để những chùm hoa khế ở lại lâu hơn trên cây là những trận mưa rào nhẹ, khi ấy từng nụ hoa được trời tưới tắm để trở nên dày hơn, tươi nguyên và tràn trề sức sống hơn hòng chuẩn bị cho lần bừng sáng đến tận cùng trước khi chấp nhận lìa bỏ.

Mùa khế đơm hoa đẹp bâng khuâng như những hoài niệm cổ tích. Đẹp ngỡ ngàng như hoa bụi ven đường đến dịp lại lung linh khoe sắc giữa đất trời mà không cần bàn tay chăm sóc. Đẹp như chính những bông nhỏ mong manh, dại khờ của khế nhưng đủ sức làm trái tim ngược dòng trở lại với những âm thầm, xao xuyến thuở nao.

Bài viết Mùa khế đơm hoa đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.

Quê tôi ngày đó dân cư còn thưa thớt, năm ngày mới có một phiên chợ chiều. Thành thử, mỗi lần mẹ xách làn đi chợ, mấy anh em lại rạo rực, nôn nao khó tả, thi nhau đoán già, đoán non xem lát nữa mẹ về sẽ mang theo thức quà nào.

Hôm nào cũng vậy, trở về từ phiên chợ xa, trong chiếc làn nhựa màu đỏ của mẹ thể nào cũng một món quà vặt, khi thì gói bỏng ngô, lúc thì quả cam, chùm ổi, bánh đa, bánh đúc… Trẻ con thường vậy, cứ được nhận quà là tíu tít, hân hoan.

Những chiều muộn, anh em tôi hay tha thẩn chơi ô ăn quan dưới gốc cây bàng rợp bóng. Hễ thấy bóng mẹ thấp thoáng đi chợ về trong nắng chiều lấp lánh là vứt luôn những viên sỏi xanh còn chơi dở, chúng tôi ba chân, bốn cẳng chạy ra đón mẹ, đứa túm gấu áo, đứa nắm quai làn. Thằng út là đứa chạy chậm nhất, sợ mấy anh chị tranh hết phần nên ngồi bệt giữa đám cỏ khóc ròng ăn vạ. Chúng tôi hùa nhau chỉ trỏ: “Lêu! Lêu! Xấu hổ! Lấy cái rổ mà che…”.

Nhà có ba anh chị em. Nên riêng việc chia quà cho từng đứa cũng bao lần khiến mẹ phải nhức đầu. Nào thì quả cam này to, quả cam kia nhỏ. Nào thì vừng lạc ở cái bánh đúc này ít, cái kia nhiều. Nào thì gói bỏng ngô có túi bóng màu đỏ… đẹp hơn gói bỏng ngô có túi bóng màu xanh. Và còn bao cái “tiêu chí” khác nữa. Chúng tôi cứ om sòm cãi cọ, tị nạnh nhau làm mẹ khuyên nhỏ nhẹ không được, đành phải nghiêm khắc rút chiếc roi giắt trên vách nhà xuống nhắc nhở.

Quà chợ chỉ là những thức quà quê cây nhà, lá vườn mộc mạc, mà ngọt ngào cả thuở ấu thơ. Những gói bỏng thơm nức hương ngô tẻ. Chiếc bánh kê vừa dẻo, vừa giòn. Tấm bánh đúc trắng mềm, bùi béo. Mấy trái ổi đào nhiều hạt kẹt vào lỗ sâu răng. Quà chợ chẳng có nhiều mà ăn cho no căng. Bởi mẹ bảo, còn phải để dành bụng lát còn ăn cơm nữa. Có hôm, tôi giấu nhẹm món quà ấy vào tủ quần áo, đợi đến sáng mai mới lấy ra thưởng thức cho đỡ thòm thèm.

Đi chợ về, nhiều hôm vội quá quên mua nước mắm, mì chính, bột canh nhưng chưa bao giờ mẹ quên mua quà chợ. Mẹ biết, chút quà mọn ấy là niềm mong đợi lớn nhất của đám con nheo nhóc sau năm ngày dài đằng đẵng. Mỗi đứa có một sở thích riêng, nên phiên chợ hôm nay mua quà này, phiên chợ sau mẹ sẽ mua quà khác. Nhiều lần chúng tôi ngoan ngoãn chia sẻ từng hạt bỏng ngô cho nhau, đôi mắt long lanh của mẹ không giấu nổi niềm hạnh phúc.

Còn nhớ, hồi ấy, những chiều nhìn mẹ phát quà chợ cho anh em tôi, chị em cái Hĩm nhà bên cạnh lại núp bên rào râm bụt um tùm đưa đôi mắt khát khao, len lén nhìn sang. Mẹ nó đã mất vì bệnh hiểm nghèo. Bố nó suốt ngày rượu say, đi chợ bữa đực, bữa cái. Chúng nó chẳng bao giờ biết miếng bánh kê, bánh đúc là gì. Thế nên, có đôi hôm đi chợ về muộn, mẹ thường mua thêm quà, sai tôi mang sang chia sẻ cho chị em bọn nó. Rụt rè nhận quà, gương mặt chúng bừng lên rạng rỡ.

Cái ngon của quà chợ thuộc về sự san sẻ. Càng san sẻ lại càng thấy ngon. Để lúc lớn lên, chúng ta nhận ra, đọng lại sau cùng ở những món quà chợ không phải là vị ngọt của bỏng, vị bùi bánh kê, hương thơm của ổi, bùi bùi bánh đa mà là tình mẹ nồng ấm, bao la; là nỗi nhớ cồn cào, thấm đượm.

Bởi thế mà giờ đây, khi đã bươn bả những con đường riêng, trong tâm khảm tôi vẫn còn lưu giữ một con đường uốn khúc quanh co có bước chân mẹ đi về từ những phiên chợ quê thầm lặng…

Tuổi thơ là thế, luôn bình yên và thao thức. Chừng nào trái tim còn đập trong lồng ngực, chừng đó, tôi còn ngóng nhớ tuổi thơ. Sẽ thật thiếu sót khi định nghĩa tuổi thơ không nhắc đến những món quà chợ…

Bài viết Quà chợ đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.

Mỗi miền quê, vùng quê ngõ quê cũng khác. Hình như chủ nhà thế nào thì ngõ nhà thế ấy. Ngõ quê, ngõ nhà cho ta biết được quá khứ đã qua, hiện tại đang sống và tương lai tới gần. Cái ngõ quê giống như cái bìa sách cẩm nang đời sống mà mở ra ta sẽ bắt gặp muôn sắc thái, sắc màu của sinh hoạt đời thường, của gia phong ứng xử, của nếp nhà, nết người.

Ngõ quê đóng và mở, kín và hở. Có cái thâm trầm bí ẩn tường cao cửa rộng, có cái đơn sơ nhưng không tạm bợ bao giờ. Bởi vì ở đó qua khuôn cửa đó định hình một sự định vị vững chãi và mực thước.

Tôi nhớ ngõ quê có khi chỉ là một vòm cong của tán cây được tỉa xén cẩn thận. Đường từ cổng vào nhà là những hàng rào dâm bụt đều tăm tắp có những ngọn dây nan hảo quấn quýt. Lá thì mướt xanh, hoa thì nở thắm với những hàng cau cao vút như một chuẩn mực sống thanh cao, thanh thoát. Từ ngõ vào sân là cả một thế giới bao nhiêu là cây, bao nhiêu là thế. Cây cảnh dáng trực, dáng mềm, có dáng cao sang lại có dáng khiêm nhường ẩn khuất. Cau trước, chuối sau và rất nhiều vườn quê trồng bưởi.

Thi sĩ Xuân Diệu đã từng ngẩn ngơ: “Hoa bưởi thơm rồi đêm đã khuya”. Chỉ có đêm thật khuya thật vắng mới nhận ra hương bưởi, hương của mái tóc “Người đàn bà giấu tóc vào đêm”. Mâm ngũ quả ngày tết không thể thiếu bưởi, cỗ trung thu quả bưởi – quả trăng ấy là trung tâm để xúm quanh nào là hồng, na, ổi…

Hình như trong mỗi con người đều có những ký ức sâu thẳm nhất là khi đã xa quê. Vùng nhớ ngõ quê vừa có gì thăm thẳm neo buộc, vừa rộng mở, ôm ấp, vừa nhẹ nhàng đón đưa, vừa dịu dàng khép kín. Nhớ ngõ quê là nhớ bóng gầy của mẹ lưng còng quét lá. Mẹ quét sân quét vườn quét cả ra ngoài ngõ cho đẹp làng sạch xóm. Ngõ quê nối nhau giăng mắc vào nhau, ơi ới tiếng mời uống nước chè xanh ăn củ khoai đầu mùa hôi hổi nóng. Mọi tin tức buồn vui cũng bắt đầu từ ngõ quê ngõ nhỏ mà lan sang, tràn sang vui buồn với cả xóm, cả làng.

Người Việt là thế “Bầu ơi thương lấy bí cùng – Tuy rằng   khác giống nhưng chung một giàn”. Cái giàn bầu, giàn bí, cánh tay bí, tay bầu đã nâng đỡ tựa vào nhau để thõng quả lớn xuống, lớn dần không chỉ bằng hình dáng mà bằng sự trĩu nặng yêu thương mong được đến gần hơn tay người hái bởi lưng mẹ ngày một còng thêm, ngõ quê ngày một rộng thêm và đường làng ngày một xa thêm.

Đời người theo thời gian già đi, ngõ quê cũng mòn dần theo năm  tháng. Cái tiếng kẹt cửa đôi lúc làm ta giật mình. Bước qua ngõ quê là bước vào một thế giới bình an ăm ắp kỷ niệm. Chạm vào ngõ quê là chạm vào ký ức. Qua bao biến đổi thăng trầm ngõ quê vẫn còn, mở rộng ra cánh cổng làng vẫn còn. Và vẫn còn hương ước – Hương ước của tình người, hương ước của những nếp gia phong: “May còn cánh cửa ngõ quê – Đi mô rồi cũng nhớ về… mẹ ơi!”. Và thầm mong bao giờ trở lại ngõ quê…

Bài viết Bao giờ trở lại ngõ quê đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.

Nội tôi thường đứng ngó nghiêng giữa trời trưa oi ả, khum tay nhìn lên buồng cao lúc lỉu thân mình. Hễ thấy buồng chuối vừa độ chín vàng, nội nhắc: “Đem cây dao ra cho nội chặt buồng chuối chín bói, treo lên ăn từ từ. Để ngoài này chim chóc kéo đến rỉa hết, tiếc lắm!”. Nghe nội sai, tôi vội vã xách con dao dưới bếp mang ra hè. Nội khéo léo chặt ngang nửa thân cây cho đổ xuống, cắt buồng chuối rồi đem treo trên giàn.

Tôi không biết ông đã xin giống chuối này ở đâu mang về, rồi lặng lẽ xới đất vun trồng tự khi nào. Chỉ nhớ rằng bụi chuối sau hè gắn trọn với những nỗi niềm ký ức tuổi xưa. Dưới bóng chuối xanh rờn, bọn trẻ quê rủ nhau chơi đồ hàng, bắn bi hay chuyện trò rôm rả, chán chường lại lăn ra đánh giấc say mèm.

Thuở thiếu thời hồn nhiên như cỏ dại, lớn lên như chim trời rồi mãi khắc ghi vào tim bóng hình quê hương yêu dấu. Niềm vui tuổi thơ thu gọn trên cánh đồng làng mùa gặt, trên bờ đê lộng gió ban chiều, con diều rập rờn trên nền trời xanh biêng biếc và bụi chuối sau hè bình dị, bao dung. Thật bình yên những trưa trải rơm nằm gốc chuối ôn bài, bi bô đánh vần những bài học đầu đời đến giờ tôi vẫn nhớ.

Con gà mái tơ của nội cục tác cục ta nhảy vào đẻ trứng trong bụi chuối. Bọn trẻ chúng tôi cứ rình rập mãi đến khi chạm được vào quả trứng hồng mới thỏa chí tò mò. Cơm trong nhà không ăn, hai ba đứa lại mang cơm ra gốc chuối ngồi co ro vừa ăn vừa trò chuyện, kể nhau nghe những chuyện vui buồn, cả tình yêu đầu đời mộng mơ con trẻ.

Làm sao quên được vị ngọt tận ruột gan trong quả chuối chín bói trên cây. Chuối chín nhiều, ăn không hết nội sai tôi mang cho nhà hàng xóm “ăn lấy thảo”. Người xóm thương thi thoảng có món ngon vật lạ cũng mang biếu lại cho bà.

Từ buồng chuối chín vàng, nội tôi chế biến ra nhiều món ăn đậm đà hương đồng gió nội. Những trưa nắng nóng mà được ăn chén chè chuối thơm lừng, đậu phộng rang giòn béo ngậy của nội thì không còn gì bằng. Món bánh chuối hấp chan nước cốt dừa trắng đục, vị ngọt đầu lưỡi lan tỏa tận tâm can rồi lắng đọng trong miền tuổi thơ thương nhớ.

Lại nhớ xiết bao những ngày đói khổ mưa dầm, không có gì ăn cơm phải ăn kèm với chuối. Một miếng chuối hai ba muỗng cơm cũng đủ để người quê no lòng, đủ sức gánh gồng qua bao thăng trầm sóng gió. Ngày nọ, đang mải mê bẫy bầy chim sẻ bên hè, tôi bàng hoàng phát hiện ra chỗ cây chuối đã hạ tháng trước mọc lên một chồi non mới.

Tôi hí hửng reo lên, nội bảo: “Cây mẹ chết rồi thì cây con mọc lên từ thân cây mẹ, có gì lạ đâu?”. Tôi cười tít mắt. Rồi cây chuối kia sẽ lại vươn lên với đời, tỏa bóng tuổi thơ và chắt chiu buồng quả. Rồi chúng lại vàng ươm, lại kết đọng trong chén chè thơm hay món bánh chân quê nội làm những chiều quê yên tĩnh…

Xa rồi món bánh tuổi thơ. Xa rồi bụi chuối sau hè đong đầy ký ức. Cả lũ trẻ thân thương trong xóm, bây giờ mỗi đứa một phương. Giữa những chộn rộn quê người, tôi bỗng thấy lòng xuyến xao khi nghe ai đó cất lên lời rao quen thuộc: “Ai bánh chuối, chè chuối, đậu phộng, nước cốt dừa béo ngậy hôn”.

Giọng rao ngân dài như nặng gánh cuộc đời, giọng rao se sắt gói trọn tấm lòng người quê trong món ăn bình dị, nghĩa tình. Tôi bỗng thấy nhớ bà tôi da diết, nhớ sao dáng nội lưng còng, không biết chiều nay nội có lặng lẽ ra khum tay nhìn buồng chuối sau hè mà thủ thỉ: “Chuối chín rồi! Mà sao thằng Lúa vẫn chưa về!”.

Tôi ngập ngừng nghe tiếng gọi quê hương…

Bài viết Hương chuối tuổi thơ đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.