Đời cuốc đất vất vả cũng lắm mà kỷ niệm cũng nhiều, nhất là thời gian đi cuốc đất tập thể. Sau giải phóng, thống nhất đất nước xã, làng nào cũng thực hiện chủ trương “hợp tác hóa”, mới đầu tổ vần đổi công, rồi đội sản xuất, tập đoàn sản xuất cuối cùng  là hợp tác xã nông nghiệp. Hình thức lao động tập thể này hút lớp trẻ tham gia rất nhiệt tình. Chẳng cần biết mùa màng thu hoạch ra sao, tất cả đã có ban đội, ban chủ nhiệm lo. Bọn trẻ chúng tôi chỉ việc biết cuốc và cuốc. Đứa nào cuốc giỏi ngày được chấm 10 điểm, dở hơn 9 điểm, 8 điểm, được cái mỗi ngày là một niềm vui.

Làng tôi có 2 đội sản xuất (làng Phước Bình nay là khu phố 8, phường Tân An, thị xã La Gi). Đội 1 đầu làng, đội 2 cuối làng. Lực lượng lao động nòng cốt là đám nam, nữ choai choai tụi tôi. Ở cái tuổi này mà ngày nào cũng được “bên nhau” là nhất trên đời, mệt nhọc, vất vả nào sá chi. Sáng ra, nghe kẻng đội bon bon, đứa nào, đứa nấy mặt mày tươi rói, cuốc vác vai, cơm nước cột đèo đầu cán, họp nhau ở nhà đội trưởng, rồi cả đoàn cùng xuất quân.

Đất sản xuất nông nghiệp của tập thể nằm bên bắc sông Dinh, lại không có cầu, muốn đi đường cầu qua vùng sản xuất phải vòng xuống Phước An (khu phố 7, phường Tân An, thị xã La Gi hiện nay) xa đến 4 – 5 cây số, nên bơi qua sông là cách tốt nhất để rút ngắn quãng đường. Bơi sông với đám con trai thì chẳng có gì vất vả, áo quần cởi hết gói vào áo mưa, qua bên kia sông chỉ cần tìm cái lùm kín vắt khô chiếc tà lỏn là tươm tất, khô ran. Nhưng với phái nữ, khổ lắm, cứ nguyên bộ phập phồng dưới nước nhờ đám con trai dìu qua sông. Khi chị em lên bờ, áo quần ướt dính sát da, che chỗ này lộ chỗ kia. Mấy ngày đầu em nào cũng đỏ mặt, nhưng riết rồi quen, rồi cười, cười rộn cả dòng sông.

Qua rẫy sản xuất, từng tổ chia nhau giăng hàng ngang cuốc đất tranh. Vừa cuốc đất vừa chuyện trò rất vui vẻ. Anh nào có “đối tượng”, thì lợi dụng cơ hội này đến sát bên em vừa cuốc, vừa tán, vừa ga lăng. Em sổ cuốc – anh nêm. Em mẻ cuốc – anh đập lại. Tôi cũng thuộc diện một thời đi nêm cuốc, đập cuốc mẻ. Em tôi hồi ấy đang là nữ sinh lớp 10, quen viết chứ không quen cuốc. Đi cuốc đất mấy ngày đầu hai bàn tay phồng rộp, giờ giải lao em cứ ngồi một mình thút thít. Tôi cũng học sinh, nên hai đứa dễ gần nhau, dễ tâm sự với nhau. Tình cảnh ấy hỏi sao không ham đi cuốc đất. Cuốc vài mùa – “vậy mà nên nghe!”.

Cuốc đất tập thể vừa vui, vừa không phải bán sức, cứ tèn tèn  45 phút kẻng gõ, giải lao ngồi tán dóc. 2 tiếng nghỉ ăn nửa buổi, ăn nửa buổi thời bao cấp chủ yếu khoai lang, khoai mì chấm muối đậu. Ăn xong uống bụng nước no đến chiều. Giờ nghỉ trưa, ai mệt lót lá nằm dưới mấy tán cây nói chuyện tiếu lâm hoặc đánh giấc. Bọn loai choai tụi tôi, không đi bắt chim, bắt cút thì dắt chó đi săn thỏ, săn chồn… Thỏ, chồn hồi ấy bên bắc sông nhiều lắm, chỉ cần có cặp chó hay hay, đi chặp trưa là có thịt rừng. Chiều, tầm 4 giờ, nghỉ sớm để họp bình công chấm điểm. Nói bình, nói chấm vậy, chứ anh em, bạn bè nhau cả, sàn sàn đứa nào cũng chín, mười điểm

Cuốc đất cả ngày, nhưng tối về vẫn không thấy mệt. Tắm rửa cơm nước xong là hú hí nhau đi ngồi “chực” trước cổng nhà mấy em, bữa nào có sinh hoạt thì đi. Ngày tháng cứ đều đều như thế, chẳng mơ cao, nghĩ xa gì. Ngược lại, chuyện trai gái sống tập thể lại có kết quả ngoài mong đợi. Nhiều cặp trẻ thành đôi từ chỗ đất này.

Lại nói về cuốc đất tranh. Đất rẫy vùng Tân An, La Gi hồi ấy là đất rừng khai hoang, lâu ngày tranh mọc thành bãi, thành lán. Muốn có đất để trồng bắp, trồng đậu… phải phát đốt rồi cuốc giũ sạch rễ tranh, bấm sạch chồi cây. Rễ tranh ăn sâu, nên cuốc phải kỹ, cuốc dối vài bữa tranh mọc lại như chông. Cuốc sử dụng phải loại cuốc tốt, cán cuốc cũng vậy, ba cái  cuốc mua chợ, cuốc vài lối đất là bung đai, mẻ lưỡi, gãy cán. Để có cái cuốc ưng ý, nông dân tụi tôi phải tự tìm sắt thép đi rèn. Ri sắt, cản xe bằng inox là hai loại vật tư tốt nhất. Loại lưỡi này, chấn vào cái chồi cây đi ngọt xớt, không sứt mẻ gì. Cán cuốc thì dùng cây song mây, cây này rất dẻo ít bị gãy.

Hồi ấy, trâu bò hiếm lắm, 2 đội sản xuất chỉ có 1 con bò kéo tập thể. Danh sách xã viên đăng ký đi kéo gỗ, kéo củi dài thậm thượt. Bò già , lao động nhiều lại ăn toàn rơm khô, nên chỉ thời gian ngắn, bò xuống sức không kéo cày chi được. Máy cày do trạm máy kéo huyện quản lý, rước được ông này về không phải dễ, nên dân gian mới có câu “trâu đen ăn cỏ, trâu đỏ ăn gà”. Thành ra đến thời vụ sản xuất, sử dụng sức người đi cuốc đất là chính.

Lang thang miền ký ức chỉ để nhớ lại cái thời đi cuốc tập thể – “vậy mà vui nghe!”.

Bài viết Một thời cuốc đất đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.

Về quê trú ẩn

Chị Quý (xã Hải Hà, Hải Hậu, Nam Định) than thở đi bán hoa quả rong ở Hà Nội đã hơn 5 năm nay nhưng chưa bao giờ rơi vào tình cảnh ế ẩm và khó khăn như lúc này.

“Cả ngày nai lưng, rong ruổi hết các con đường mà có hôm chỉ kiếm được có vài chục đến hơn trăm nghìn mỗi ngày. Có hôm sáng lấy hàng thì đắt mà đến tối ế ẩm quá hòa vốn cũng phải bán cho hết chứ mang về thì chỉ có vứt đi”.

Thu nhập bấp bênh và ít ỏi trong khi ở lại Hà Nội dù có cố gắng tiết kiệm đến mấy cũng không thể nào bớt được các khoản ăn, ở, điện nước. Thế nên, một tháng trừ chi phí sinh hoạt số tiền chị dành dụm được chẳng đáng là bao. Cùng đường, chị đã tính đến bỏ gánh hàng rong để về quê.

“Giờ mà về quê trông vào mấy sào ruộng thì cũng chẳng sống được, nhưng tạm thời thì đành phải thế đã, bởi về quê chí ít là được gần chồng, gần con rồi vợ chồng tính tiếp. Chồng ở nhà thì đi làm phụ hồ rồi, tôi chắc mua đàn gà giống nuôi đến Tết bán một mẻ là vừa”, chị Quý lo lắng.

Vợ chồng anh Thân (Khoái Châu, Hưng Yên) cũng đã lên Hà Nội đi lao động gần chục năm nay, thế mà đến giờ này vợ chồng anh cũng đang bàn tính rời Thủ đô để về quê khi công việc ngày có ngày không.

Lên thành phố, anh đi bốc vác ở dốc Bưởi, còn vợ làm giúp việc theo giờ, ki cóp cũng kiếm được “đồng ra đồng vào” hơn ở quê đi làm lúa.

“Thế nhưng bây giờ việc thì ít mà tiền sinh hoạt cái gì cũng tăng. Vợ chồng tôi xoay xở chóng mặt, tháng nào cũng mất hơn triệu tiền nhà, điện, nước rồi thực phẩm thì cái gì cũng lên giá, tiền tiêu ngang ngửa tiền kiếm được. Đợt này, chắc chúng tôi phải về quê tính cách khác”, anh Thân cho hay.

Anh Thân chia sẻ, đi làm mấy năm vợ chồng anh cũng dành dụm được ít vốn, anh tính mở cửa hàng tạp hóa nhỏ để buôn bán, còn vợ anh sẽ lấy lại mấy sào ruộng, ngoài trồng lúa sẽ cố làm thêm mấy vụ hoa màu để cải thiện.

Đa phần những người lao động tự do không có việc làm, lại phải đối diện với chi phí đắt đỏ chốn thành thị đã tìm cách “lánh nạn” về quê. Với nhiều người lao động, về quê chưa hẳn là đã tìm được công việc khác, song tâm lí về nhà chi tiêu đỡ tốn kém hơn trong thời buổi đắt đỏ này cũng là một động lực.

Anh Huynh làm việc tại khu vực chợ lao động Phùng Khoang, Hà Nội, chia sẻ: “Chúng tôi toàn lao động chân tay, trình độ học vấn chẳng có nên hy vọng tìm được việc lúc này nó mong manh lắm. Cứ cố bám trụ ở đây có khi việc chẳng có mà ăn thì không thể nhịn được. Về quê rau dưa trong vườn đấy rồi, đơn giản cũng kiếm được bữa ăn đạm bạc”.

Bỏ nhà máy về làm nông

Không chỉ những người làm nghề lao động tự do đối diện với tình trạng khủng hoảng, không có việc làm phải đổ “ngược” về quê tìm kế sinh nhai mà nhiều công nhân các khu công nghiệp dẫu đắn đo cuối cùng vẫn quay trở về.

Chị Loan (Việt Hùng, Vũ Thư, Thái Bình) vốn là công nhân da giày tại một nhà máy trong khu công nghiệp Sóng Thần I (Bình Dương) nhưng đã về quê hơn 4 tháng nay vì chật vật không tìm được việc làm.

Chị cho biết, công ty ít việc nên một lượng lớn công nhân mất việc. Không muốn trở về quê, chị Loan đã đi xin làm chạy bàn tại một quán ăn. Công việc vất vả nhưng lương tháng nhận được vỏn vẹn 2 triệu đồng.

“Với số tiền kiếm được như vậy thì ăn tiêu, trả tiền nhà trọ là hết sạch, chẳng còn dư giật gì mà gửi về phụ giúp bố mẹ, thế nên tính đi tính lại tôi quyết định về. Giờ tôi đang xin đi phụ học may, khi nào thành nghề sẽ cố mở một cửa hàng của mình để kiếm kế sinh nhai.”

Nhiều lao động từ quê ra thành phố xin vào làm công nhân tại các khu công nghiệp với suy nghĩ ra thành phố dễ kiếm việc hơn, lương công nhân còn cao hơn đi làm ruộng ở quê nhưng chính suy nghĩ đó khiến không ít người thất vọng, nhiều người đành ngán ngẩm quay về.

Chị Phạm Thị Hiên làm công nhân tại khu công nghiệp Thăng Long, Hà Nội đang dự tính sẽ về quê tìm một công việc khác. Chị cho biết: “Cứ nghĩ lương công nhân một tháng hơn 2 triệu đồng là cũng ổn rồi nhưng lên Hà Nội mới biết chi tiêu đắt đỏ quá. Bây giờ, chỉ cần về quê kiếm việc gì đó làm ít tiền hơn nhưng đổi lại cuộc sống sẽ đỡ chật vật hơn trên này”.

Anh Hội vốn là thợ cơ khí ở khu vực Ngã Tư Sở nhưng từ vài tháng nay, công việc thất thường chẳng có, anh phải dùng phương tiện đi lại duy nhất của mình làm “cần câu cơm”.

Anh tâm sự, chạy xe ôm mới biết công việc này cũng chẳng dễ dàng gì trong thời buổi này. Giá xăng thì tăng, đứng ở bến xe thì tiền bến bãi mất 20.000 đồng/ngày, nên ngày nào may lắm anh kiếm được hơn trăm nghìn. Lo lắng tình trạng không có việc kéo dài anh Hội đang có ý muốn về quê nhưng lại băn khoăn vì về thì cũng chưa biết làm gì để kiếm ra tiền.

“Về quê tuy không mất tiền nhà, ăn uống tiêu pha cũng rẻ hơn thật đấy nhưng mà tìm được việc làm kiếm tiền cũng không đơn giản. Biết chút ít về cơ khí, tôi cũng muốn mở một cửa hàng hàn xì nhôm kính nhưng ngặt cái lại không có vốn. Nếu quyết tâm làm thì chắc chỉ còn cách đi vay thôi.”, anh Hội trăn trở.

Theo Vef

Bài viết Về quê – Lựa chọn mưu sinh của người lao động lên thành phố đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.