Kỳ 1: Vỡ nợ vì giá mía

Thấp thỏm chờ giá mía

Đầu tháng 11, sau hơn một năm, chúng tôi trở lại Tây Ninh, nơi từng được gọi là “thủ phủ” mía đường của cả nước. Nắng rám cuối mùa mưa vùng Đông Nam Bộ vẫn không xua được nỗi thấp thỏm của người trồng mía khi chỉ một tháng nữa là vào vụ ép, nhưng nhà máy đường vẫn chưa chính thức báo giá thu mua. Phó Chủ tịch Thường trực Hội người trồng mía Tây Ninh Nguyễn Đăng Thuận lo lắng: “Tình hình này người dân sẽ bỏ hết mía”.

Tây Ninh được coi là “thủ phủ” mía đường vì thời kỳ cao điểm, có năm tỉnh này có đến gần 40 nghìn ha đất trồng mía. Nhưng năm nay diện tích mía của người dân trong tỉnh đã xuống giống được nhà máy của Công ty CP Thành Thành Công – Biên Hòa (TTC – Biên Hòa) ký kết thu mua khoảng 2.300 ha.

Theo thống kê của Hội người trồng mía Tây Ninh, diện tích mía đã được đầu tư, bao tiêu hơn 12 nghìn ha. Trong đó, đầu tư trong tỉnh hơn 6.000 ha (khoảng 2.300 ha từ phía người dân, còn lại là các nông trường và đất nhà máy ký kết với địa phương lân cận); và niên vụ 2018 – 2019, nhà máy đường đã ký hợp đồng đầu tư, bao tiêu mía ước chỉ bằng 92,7% so cùng kỳ. Tuy nhiên, ông Thuận phán đoán: “Diện tích mía tại Tây Ninh sẽ tiếp tục giảm và người dân chủ yếu chuyển sang trồng mì hoặc lúa, thu nhập ổn định hơn trồng mía”.

Người trồng mía thấp thỏm chờ giá mía vụ mới cũng là chuyện không mấy ngạc nhiên. Bởi bài học về giá mía từ niên vụ 2018 – 2019 vẫn còn đó. Trong vụ mía 2016 – 2017, hàng loạt người trồng mía Tây Ninh ký hợp đồng với TTC – Biên Hòa ba vụ liên tiếp, được cam kết “giá thu mua mía bảo hiểm thấp nhất là 900 nghìn đồng/tấn mía có chữ đường 10 CCS, chưa bao gồm phí vận chuyển”. Nhưng đến đầu vụ chế biến 2018 – 2019 nhà máy thông báo giá mía chỉ có… 700 nghìn đồng/tấn. Với giá này, người trồng mía Tây Ninh lỗ nặng. Có những hộ sau khi đã cân toàn bộ mía cho nhà máy, cuối vụ cộng lại vẫn thiếu đến hơn 5 tỷ đồng (chưa kể tiền vay ngoài). Có hộ diện tích trồng mía đến hàng trăm ha nhưng từ hệ lụy giá mía, dẫn đến phá sản, vỡ nợ, bỏ đi làm thuê ở nơi khác.

Với hợp đồng ký ba năm – phù hợp chu kỳ đầu tư, phát triển của cây mía và giá 900 nghìn đồng/tấn, người dân mới có lãi và có thể tập trung phát triển diện tích trồng mía. Nếu biết trước giá ép vụ 2018 – 2019 từ đầu, chắc chắn người dân sẽ chuyển hết sang trồng mì hoặc lúa.

Ông Thuận cho biết: “Do việc cắt bớt các khoản hỗ trợ, đầu tư của nhà máy trong mấy vụ gần đây nên năm nay giá mía thu mua tối thiểu phải 900 nghìn đồng/tấn đối với mía trồng trong nước, chữ đường đạt tối thiểu 9 CCS thì người trồng mía mới “có ăn” chút đỉnh. Đó là giá dành cho những hộ có diện tích mía lớn hàng trăm ha, được đầu tư cơ giới hóa đồng bộ. Còn với hộ đơn lẻ vài ha thì giá phải trên một triệu đồng/tấn”.

Người trồng mía có bị loại khỏi cuộc chơi?

Nhìn lại, trước việc ép giá niên vụ 2018 – 2019, nhiều hộ trồng mía Tây Ninh đã nộp đơn lên Hội người trồng mía Tây Ninh đề nghị khởi kiện TTC – Biên Hòa vi phạm hợp đồng đã ký kết. Cuối cùng TTC – Biên Hòa chấp nhận bù thêm… 50 nghìn đồng/tấn mía cho các hộ dân. Nhưng cũng chỉ bù được một phần lỗ cho cả vụ, do đó nhiều hộ tiếp tục kiện TTC – Biên Hòa ra tòa án.

Thực tế, đồng thời với việc giảm giá mía phía TTC – Biên Hòa bắt đầu đưa ra nhiều “hàng rào kỹ thuật” để ép người trồng mía. Ông Nguyễn Văn Triển, ấp Suối Muồn, xã Thái Bình, huyện Châu Thành, tỉnh Tây Ninh cho rằng: “Nhà máy đã không thực hiện đúng cam kết về giá nhưng sau đó đã tìm đủ mọi cách ép chúng tôi về chất lượng mía, tạp chất và nhất là thắt chặt các khoản đầu tư, chi phí, dẫn đến chúng tôi bị phá sản”.

Ông Triển ký hợp đồng thu mua mía với Công ty CP mía đường Thành Thành Công Tây Ninh (TTC Tây Ninh) ngày 11/1/2016 với tổng diện tích ban đầu là 114,3 ha, trong thời gian ba vụ thu hoạch. Theo Hợp đồng số 2016DT 0870, TTC Tây Ninh ứng trước cho ông Triển gần 3,2 tỷ đồng, bao gồm tiền cải tạo đất với 15 triệu đồng/ha/ba vụ, mía tơ là 30 triệu đồng/ha, mía gốc là 18 triệu đồng/ha. Hợp đồng được ghi rõ: “Giá thu mua mía bảo hiểm thấp nhất là 900 nghìn đồng/tấn mía có chữ lượng 10 CCS, chưa bao gồm phí vận chuyển”. Theo tính toán thì với việc ký hợp đồng thu mua mía và tài trợ vốn của TTC Tây Ninh, việc phát triển cây mía sẽ rất ổn định, người trồng có lãi. Do đó, ông Triển và nhiều hộ tại Tây Ninh đã mạnh dạn đẩy nhanh phát triển diện tích trồng mía. Đến niên vụ 2018 – 2019, chỉ riêng gia đình ông Triển đã nhân lên được 230 ha mía.

Nhưng niên vụ 2018 – 2019, trước khi vào vụ ép, ngày 30/11/2018, TTC Tây Ninh mới đưa ra giá thu mua mía chỉ với 700 nghìn đồng/tấn mía như trên đã dẫn. Ông Triển cho rằng: “Giá này do nhà máy tự quyết, không có bất kỳ một thỏa thuận cụ thể nào giữa người trồng mía với nhà máy”. Riêng vụ mía đó, gia đình ông Triển đã cân hết mía cho nhà máy nhưng vẫn còn nợ gần 600 triệu đồng. Cũng từ đó, nhà máy tiếp tục đưa ra những chính sách “ép” người trồng mía. Theo ông Triển, khó khăn nhất là chính sách đầu tư “nhỏ giọt”, nhất là đối với những hộ vẫn còn nợ đọng tiền đầu tư của vụ mía trước, khiến người trồng mía “nghẹt thở”. Vụ mía 2020 cần đầu tư khoảng bốn tỷ đồng nhưng nhà máy chỉ “rót” được hơn 800 triệu đồng, không đủ tái tạo cho cây mía, ông Triển chấp nhận bỏ 230 ha diện tích trồng mía sang Bình Dương tìm kiếm việc làm.

Theo Hội người trồng mía Tây Ninh, hiện còn tám hộ gia đình trồng mía vẫn đang theo kiện TTC – Biên Hòa ra tòa án để đòi quyền lợi của vụ mía 2018 – 2019. Trong đó, ông Nguyễn Văn Ai, ấp Thanh Xuân, xã Mỏ Công, huyện Tân Biên ngày 12/12/2019 đã nộp đơn khởi kiện ra Tòa án nhân dân (TAND) huyện Tân Châu, đòi TTC Tây Ninh trả lại số tiền hơn 78,6 triệu đồng gây thiệt cho gia đình ông do chênh lệch 200 nghìn đồng/tấn mía.

Ngày 14-8-2020, TAND huyện Tân Châu đã bác đơn khởi kiện của ông Ai với lý do: “Ngày 6/2/2018 giữa TTC – Biên Hòa với ông Ai, bà Anh (vợ ông Ai) có ký hai hợp đồng ứng vốn trồng, chăm sóc và bao tiêu mía nguyên liệu số HD 2018DT777 và số HD 2018DT1449, ngày 4/4/2018, tại mục 10.1 Điều 10 của hai hợp đồng có điều chỉnh lại là giá mía là giá mua tại bàn cân của bên A và sẽ được bên A thông báo cho bên B theo từng thời điểm. Xét thấy tại khoản 3 Điều 15 của hợp đồng số HD 2017DT0156 và khoản 20.2 Điều 20 của hợp đồng số HD 2017DT1268 có thỏa thuận việc sửa đổi hợp đồng, do đó khi TTC – Biên Hòa ký hợp đồng điều chỉnh giá thu mua mía thì ông Ai, bà Anh có ký hợp đồng là thể hiện sự thống nhất về sự điều chỉnh giá, nên lời trình bày của bị đơn là có cơ sở xem xét, lời trình bày của nguyên đơn là không có căn cứ chấp nhận”.

Với bốn hợp đồng nêu trên, có ý kiến cho rằng: TAND huyện Tân Châu mới chỉ dựa vào sự trình bày của phía bị đơn là TTC – Biên Hòa chứ không căn cứ vào nội dung của hợp đồng đã ký kết. Đầu tiên, tại hai hợp đồng số HD 2018DT1449 và HD 2018DT0777 đều không nói về giá thu mua mía và như vậy TTC – Biên Hòa đã tự áp đặt giá mía với người nông dân. Và với cách áp đặt này, bất kỳ giá nào người nông dân cũng phải chấp nhận vì đến thời điểm đó không bán mía cho nhà máy thì chả còn chỗ nào khác. Còn trong hợp đồng HD 2017DT0156 và HD 2017DT1268 thì không có Điều 20 như nội dung phán quyết của tòa.

Nói về việc TTC – Biên Hòa đã áp đặt giá mía với người trồng mía, ông Nguyễn Đăng Thuận cho rằng: “Một trong những lý do được TTC – Biên Hòa giải thích với người dân là do giá đường xuống thấp, nhà máy gặp nhiều khó khăn nên phải điều chỉnh giá mua từ người trồng mía. Nhưng qua theo dõi chúng tôi biết được chuyện không phải vậy mà nhà máy không cần chúng tôi nữa vì mấy năm nay TTC – Biên Hòa luôn là doanh nghiệp nhập khẩu đường nguyên liệu lớn nhất cả nước, với lợi nhuận hằng năm lên đến hàng trăm tỷ đồng. Do đó, họ sẵn sàng loại bỏ người nông dân trồng mía ra khỏi cuộc chơi”.

(Còn nữa)

Bài viết Mía đắng đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.

Từ mía đường, bất động sản mở rộng ra du lịch, năng lượng

Ông Đặng Văn Thành, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Thành Thành Công (TTC) vừa xác nhận đã bán đi khoảng 85% cổ phần CTCP Giáo dục Thành Thành Công (TTCE). Đây là lần đầu tiên trong suốt 7 năm qua kể từ khi ông rời Sacombank năm 2012, Tập đoàn TTC bán đi một lĩnh vực kinh doanh được xem là cốt lõi.

Rời Sacombank, gia đình ông Thành còn lại mảng mía đường và bất động sản. Cụ thể, TTC Group sở hữu một số công ty mía đường lớn như Thành Thành Công Tây Ninh (tên cũ là Bourbon Tây Ninh), đường Ninh Hòa, Thương mại Thành Thành Công (kinh doanh đường) và 11% vốn tại CTCP Địa ốc Sài Gòn Thương Tín – Sacomreal (sau này đổi tên là TTC Land).

Sau đó, ông Thành cùng vợ – bà Huỳnh Bích Ngọc và các con – Đặng Huỳnh Ức My, Đặng Hồng Anh đã mở rộng thêm các lĩnh vực khác, như năng lượng, du lịch và giáo dục. Bà Ức My được biết đến là “công chúa mía đường” còn ông Hồng Anh là Chủ tịch sáng lập TTC Land.

Mảng du lịch, năm 2014, TTC mua lại CTCP Golf Việt Nam và đổi tên thành CTCP Du lịch Thành Thành Công (HoSE: VNG).

Mảng năng lượng, ngoài thủy điện, nhiệt điện, TTC đầu tư mạnh mẽ vào điện mặt trời, đánh dấu mốc từ năm 2017 với công bố giải ngân 1 tỷ USD. Đến nay, TTC đa dạng các loại hình, trong đó điện mặt trời chiếm tới 57% danh mục dự án, còn lại là điện gió (18%), thủy điện (15%), nhiệt điện (10%). CTCP Điện Gia Lai (UPCoM: GEG) là đơn vị chủ lực trong mảng năng lượng của TTC, sở hữu 14 nhà máy thủy điện, 2 nhà máy điện mặt trời và điện gió.

Theo số liệu cập nhật mới nhất từ TTC, năm 2017, vốn điều lệ tập đoàn đạt 14.378 tỷ đồng, tổng tài sản 49.305 tỷ đồng với lợi nhuận trước thuế 1.489 tỷ đồng. Năm 2019, TTC đặt kế hoạch vốn điều lệ 18.104 tỷ đồng với tổng tài sản 56.537 tỷ đồng. Dự kiến lợi nhuận trước thuế đạt 1.440 tỷ đồng.

4 trụ cột kinh doanh

Theo mô hình tổng công ty ngành, TTC Group có công ty đầu ngành mía đường là CTCP Thành Thành Công – Biên Hòa (TTC Sugar – HoSE: SBT). Hiện nay, SBT có 78.000 ha vùng nguyên liệu ở cả ba nước Đông Dương với thị phần tại Việt Nam khoảng 40%, riêng đường công nghiệp là 50%.

Trong các năm qua, TTC Sugar chủ yếu thực hiện quá trình xoá sở hữu chéo, cũng như mua thêm công ty đường khác. TTC Sugar chi 1.300 tỷ đồng mua HAGL Sugar, sáp nhập đường Ninh Hoà, đường Biên Hòa. Nhờ M&A, niên độ 2017 – 2018, TTC Sugar ghi nhận doanh thu gấp đôi lên 10.325 tỷ đồng và LNST tăng 61% lên 545 tỷ đồng. Mới đây, SBT tiếp quản thêm một nhà máy đường ở Campuchia.

Chủ tịch HĐQT Phạm Hồng Dương cho biết bên cạnh các sản phẩm mía ra đường, SBT cũng sẽ khai thác giá trị nhà máy ở các sản phẩm cạnh đường, sau đường như điện sinh khối, làm cồn, mật rỉ. SBT sẽ có phân hữu cơ organic từ hơn 1 triệu tấn bã mía, 120.000 tấn bã bùn, 70.000 tấn tro lò, 30.000 tấn phân chăn nuôi. SBT mục tiêu trở thành công ty hàng đầu trong lĩnh vực phân bón organic.

Ở mảng bất động sản, CTCP Địa ốc Sài Gòn Thương Tín – TTC Land (HoSE: SCR) sở hữu quỹ đất gần 1.900 ha, trong đó BĐS khu công nghiệp 967 ha, tỷ trọng 51%. Tiếp đến là bất động sản dân dụng chiếm 29%, bất động sản nghỉ dưỡng chiếm 21%.

Giai đoạn 2012 – 2018, TTC Land có một năm 2015 ghi nhận tỷ suất lợi nhuận đột biến 125%. Đây là năm mà công ty thanh lý khoản đầu tư, ghi nhận 200 tỷ đồng. Nếu không tính đột biến, duy nhất 2016 công ty có tỷ suất lợi nhuận được cải thiện ở mức 23%, các năm khác đều dưới 15%. Đến 2018, tỷ suất này còn 7%.

Ông Nguyễn Đăng Thanh, Tân Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc công ty, người vừa được bổ nhiệm qua kỳ họp ĐHĐCĐ thường niên 2019 thừa nhận TTC Land sở hữu nhiều lợi thế nhưng chưa phát huy được khả năng và cần có những sự thay đổi mới. Do đó, SCR đang trong quá trình tái cấu trúc, bước đầu là sự gia nhập của cổ đông lớn độc lập Chứng khoán Bản Việt (VCI). Ban lãnh đạo công ty kỳ vọng sự góp mặt của các tổ chức tài chính lớn sẽ góp phần củng cố thêm nguồn lực.

Đối với ngành du lịch, TTC sở hữu hơn 9 khách sạn 4 sao và 3 sao, 3 resort, 2 trung tâm hội nghị, 1.200 phòng ở, 2 khu vui chơi, 6 nhà hàng. Trong đó, công ty đầu ngành VNG cung cấp dịch vụ lữ hành và sở hữu 3 khách sạn mang thương hiệu TTC Hotel tại Cần Thơ, Đà Lạt, Hội An và 1 khách sạn tại Angkor. VNG cũng là đơn vị sở hữu hai điểm du lịch có thương hiệu tại Đà Lạt là Thung Lũng Tình Yêu và Đồi Mộng Mơ.

Giai đoạn 2014 – 2017, công ty luôn đạt tỷ suất lợi nhuận/vốn khoảng 2 – 4%. Tuy nhiên 2018, tỷ suất này đã gấp đôi, lên 8%.

Đối với GEG, công ty đầu ngành năng lượng, trong 4 năm trở lại đây, tỷ suất lợi nhuận sau thuế/doanh thu thuần đều giữ trên 30%, cá biệt năm 2017 lên mức 39%.

GEG sở hữu hai nhà máy điện mặt trời đầu tiên và duy nhất của Việt Nam đóng điện trong năm 2018 là Phong Điền (Huế) và Krông Pa (Gia Lai), công suất 117 MWp. Trong năm nay, GEG đưa vào vận hành thêm 2 nhà máy điện mặt trời tại Long An và Bình Thuận với tổng công suất 98 MWp. Tổng công suất cho toàn bộ danh mục của GEG vào khoảng 400 MWp điện mặt trời và 84 MW thủy điện.

Hiệu quả kinh doanh và nợ vay

Trừ VNG, 3 doanh nghiệp ở 3 mảng còn lại đều có hệ số lợi nhuận/doanh thu giảm trong 2 năm gần nhất. VNG có tự tăng trưởng tốt trong 3 năm qua khi mỗi năm, lợi nhuận/doanh thu đều gấp đôi. Hệ số này giảm 42% tại SCR, 38% tại SBT và 15% tại GEG.

Ngược lại, cả 4 công ty đầu ngành của TTC có tổng nợ vay đến 2018 là 14.824 tỷ đồng, gấp 2,1 lần năm trước.

SBT đang là doanh nghiệp nợ lớn nhất ở TTC, chiếm tới 69% tỷ trọng.

Tỷ lệ nợ/vốn chủ sở hữu của SBT niên độ 2014 – 2015 là 0,6 lần, còn trong 3 niên độ gần đây là trên 1,4 lần, thậm chí niên độ 2017 – 2018 là 1,7 lần.

Chỉ số này tại công ty ngành năng lượng GEG năm 2018 gấp hơn 3 lần năm trước. Ngược lại, SCR, VNG có hệ số nợ khá ổn định.

Theo Khổng Chiêm

Người đồng hành

Bài viết ‘Đế chế’ mới của gia đình ông Đặng Văn Thành đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.