Rồi đến hôm nay, dù Chính phủ đã phải ban hành Nghị quyết 35/NQ-CP, với mục tiêu và nguyên tắc rất rõ: “Không hình sự hóa quan hệ kinh tế, dân sự”. Thế nhưng, câu chuyện hình sự hóa vẫn lẩn khuất trong các quan hệ kinh tế, như một “bóng ma”.

1. Trong cuộc đối thoại đầu tiên giữa Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, các thành viên Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp cả nước vào 29/4/2016, người đứng đầu Chính phủ đã khẳng định mạnh mẽ: Doanh nghiệp Việt Nam – Động lực phát triển kinh tế của đất nước! Và trong suốt cuộc đối thoại kéo dài từ 8h đến gần 13h30, thông điệp “Không hình sự hóa các quan hệ kinh tế” đã được Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhắc lại đến 3 lần.

Đáng chú ý, ngay sau cuộc đối thoại trên, vào 16/5/2016, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 35/NQ-CP về “hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp đến năm 2020”, trong đó nổi bật là mục tiêu và nguyên tắc: “Không hình sự hóa quan hệ kinh tế, dân sự, đồng thời xử lý nghiêm mọi hành vi vi phạm pháp luật”.

Dấu ấn của Nghị quyết 35/NQ-CP được thể hiện rất tích cực chỉ 1 năm sau đó. Tại “Hội nghị Diên Hồng lần thứ 2” – buổi gặp gỡ của Thủ tướng với doanh nghiệp năm 2017 – bà Nguyễn Thị Nga, Chủ tịch Tập đoàn BRG cho rằng, chủ trương không hình sự hóa đã giúp các doanh nghiệp cảm thấy được pháp luật bảo vệ cho quyền lợi chính đáng của mình, nâng cao tư tuy dám nghĩ dám làm, góp phần khai thác hiệu quả những lĩnh vực tiên phong, rủi ro cao. Từ đó doanh nghiệp có thể huy động, phân bổ, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, đồng thời giải phóng sức lao động, tạo động lực và nguồn lực cho tăng trưởng, phát triển kinh tế đất nước…

Không chỉ riêng bà Nga, nhiều lãnh đạo doanh nghiệp cũng đã thể hiện sự vui mừng. Theo họ, đây giống như một sự “cởi trói” thực sự.

2. Cảm giác được “cởi trói” ấy có lẽ đến từ việc từng có rất nhiều “vết đen” trong thực hiện truy tố quan hệ kinh tế, dân sự không đúng bản chất khách quan của hành vi, đã xảy ra trên khắp cả nước. Đó là chủ quán cà phê Xin Chào Nguyễn Văn Tấn ở TP.HCM, là các doanh nhân Hoàng Minh Tiến (Hà Nội), Phùng Thị Thu (Thái Bình), Nguyễn Văn Lượng (Nam Định),… bị “khép” các tội danh trốn thuế, lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản oan khuất, gây hoang mang, sợ hãi trong không chỉ giới doanh nghiệp.

Và cần nhớ rằng, những hộ kinh doanh, doanh nghiệp nói trên chỉ là vừa, nhỏ hoặc siêu nhỏ, việc khép tội hình sự lên họ chỉ lập tức ảnh hưởng tới một số người. Còn với việc hình sự hóa quan hệ dân sự, kinh tế liên quan đến một doanh nghiệp lớn như Ngân hàng Nam Á (Nam A Bank) đang diễn ra tại TP.HCM, hậu họa là không thể đoán lường.

Theo đó, ngày 22/6/2019, Nam A Bank đã phát đi thông cáo về việc cơ quan điều tra quyết định khởi tố vụ án liên quan đến tranh chấp tài sản thừa kế của gia đình ông Nguyễn Chấn (96 tuổi) và ông Nguyễn Quốc Toàn (Chủ tịch HĐQT Nam A Bank, con ruột ông Nguyễn Chấn).

Sau khi Cơ quan CSĐT Bộ Công an ra quyết định khởi tố vụ án hình sự lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, ông Nguyễn Quốc Toàn đã lập tức khẳng định đây chỉ là việc gia đình. “Chúng tôi mong các cơ quan giúp đỡ, tạo điều kiện không đẩy vụ việc ra vấn đề hình sự, để gia đình chúng tôi có thể ngồi lại với nhau nhằm thực hiện tâm nguyện của mẹ tôi (cố doanh nhân Tư Hường), bởi mấu chốt vụ việc chỉ là tranh chấp tài sản”, ông Toàn khẳng định.

Về việc ông Nguyễn Quốc Toàn có ý thức chiếm đoạt tài sản của cha mẹ hay không, ông Nguyễn Chấn cho rằng: Ông chỉ tạm giao cho con trai chìa khóa két sắt, mở hay không, mở lúc nào và dùng các giấy tờ có giá trị vào việc gì thì phải được ông cho phép. Nhưng ông Toàn đã tự ý mở két sắt khi chưa được sự đồng ý của ông, tự ý sang tên cổ phần, chuyển dịch tài sản cho các cá nhân khác…

Thêm nữa, trong một diễn biến liên quan, 3 người con gái của ông Chấn lại vừa khẳng định các tài sản mà ông Toàn mua bán, chuyển nhượng là hợp pháp, hợp lệ vì đó là tài sản mà bà Tư Hường đã chia cho các con trước khi mất, thậm chí tố cáo cả cha mình.

Từ đó, giới luật sư, doanh nhân đã nhận định: Việc xử lý hình sự về hành vi lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trong trường hợp này khá khiên cưỡng, bởi có sự mâu thuẫn lớn trong chính gia đình họ, và ranh giới giữa “được tín nhiệm” và ý thức chiếm đoạt rất khó phân định.

3. Vụ tranh chấp tài sản giữa những người lãnh đạo trực tiếp và có liên quan tới Nam A Bank đã và đang khiến người trong cuộc, cộng đồng doanh nhân và dư luận xã hội hoang mang tột độ, bởi nó hoàn toàn có thể thành “tiền lệ xấu” đối với các tranh chấp trong nội bộ các “đại gia đình” đang lớn mạnh tại Việt Nam trong tương lai.

Về việc nên hay không nên, cần hay không cần hình sự hóa quan hệ dân sự, kinh tế này, xin được quay trở lại cuộc đối thoại “lịch sử” giữa Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, các thành viên Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp kéo dài từ 8h đến gần 13h30 ngày 29/4/2016.

Tại cuộc đối thoại lịch sử ấy, Bộ trưởng Công an Tô Lâm cho biết, sắp tới sẽ chỉ đạo công an các đơn vị, địa phương góp phần tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp. Cụ thể, sẽ tham mưu với Chính phủ bổ sung sửa đổi quy định pháp luật theo hướng tăng cường hiệu lực quản lý Nhà nước đồng thời tạo thuận lợi cho sản xuất kinh doanh. Trước hết là sửa điều kiện về an ninh trật tự đối với một số ngành nghề kinh doanh có điều kiện, quy định cụ thể hơn về điều kiện, thời điểm thẩm định, hình thức nộp hồ sơ…

Đặc biệt, Bộ trưởng Tô Lâm khẳng định không có khái niệm và chủ trương hình sự hóa. Tuy nhiên, còn tình trạng một số cán bộ do thoái hóa biến hất, không nắm vững pháp luật, không thực hiện đúng quy trình nghiệp vụ… nên có hành vi vi phạm pháp luật, để xảy ra oan sai, ảnh hưởng tới doanh nghiệp và người dân. Ông cũng đề nghị doanh nghiệp tiếp tục phát hiện, cung cấp thông tin để ngăn ngừa, xử lý kịp thời sai phạm của cán bộ, chiến sĩ.

Tiếp lời của Bộ trưởng Tô Lâm, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh: “Chính phủ và Bộ Công an không chủ trương hình sự hóa các quan hệ kinh tế. Hoạt động của lực lượng công an là để phục vụ phát triển, phục vụ doanh nghiệp. Bên cạnh đó, tất cả những vi phạm pháp luật dù là của cá nhân, doanh nghiệp hay của cán bộ, chiến sĩ cũng sẽ được xử lý nghiêm minh”.

Đó là tinh thần, là kim chỉ nam để các cơ quan hành pháp, cộng đồng doanh nghiệp và người dân cần nắm chắc, bám chắc trong quá trình làm việc, trên hành trình làm ăn kinh doanh, nỗ lực đổi mới sáng tạo. Có thế, “bóng ma” quá khứ mới bị triệt đường trở lại.

Thành Vinh/ Theo Công Luận

Bài viết Hình sự hóa các quan hệ hành chính, kinh tế: ‘Bóng ma’ đang trở lại? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.

“Tiền nhiều để làm gì mà hôm nay phải ngồi như thế này” là câu nói của ông Đặng Lê Nguyên Vũ với người vợ từng đầu ấp tay gối Lê Hoàng Diệp Thảo tại phiên tòa xét xử vụ ly hôn hồi đầu năm 2019.

Vợ chồng ông Vũ và bà Thảo đã cùng nhau gây dựng sự nghiệp mấy chục năm qua, nhưng giờ đây lại phải ra tòa để phân chia khối tài sản nghìn tỷ. Nhiều người ngoài cuộc nhìn vào cũng thấy tiếc nuối: đúng là tiền nhiều để làm gì khi mà giờ đây hạnh phúc của vợ chồng nhà Trung Nguyên phải tan vỡ, mỗi người mỗi ngả.

Câu chuyện ở Trung Nguyên còn chưa lắng thì mới đây người ta lại phải thốt lên điệp khúc “tiền nhiều để làm gì” khi chứng kiến cảnh kiện tụng giữa cha với con trai, giữa các con gái với cha ở một đại gia đình khác – gia đình cố đại gia Tư Hường, người sáng lập Ngân hàng Nam Á và Tập đoàn Hoàn Cầu nổi tiếng.

Nếu như khối tài sản chung của vợ chồng nhà Trung Nguyên tới 8.400 tỷ đồng thì ở gia đình bà Tư Hường, người cha là cụ Nguyễn Chấn (96 tuổi) lại đứng lên tố cao chính con trai của mình chiếm đoạt khối tài sản còn “khủng” hơn rất nhiều, lên tới 30.000 tỷ đồng.

Theo đó, hồi tháng 3 năm nay ông Nguyễn Chấn đã tổ chức họp báo để tố cáo con trai mình là Nguyễn Quốc Toàn, chủ tịch Hội đồng quản trị Ngân hàng Nam Á (Nam A Bank).

Theo ông Chấn, vào giữa năm 2016, bà Tư Hường đau bệnh nên có giao cho con là Nguyễn Quốc Toàn quản lý ngân hàng và Tập đoàn Hoàn Cầu, nhưng quyền sở hữu tài sản vẫn thuộc về vợ chồng ông. Nhưng sau đó con trai ông đã lạm dụng sự tín nhiệm của gia đình, với sự cấu kết với một số cá nhân để chiếm giữ hết khối tài sản của vợ chồng ông lên tới 30.000 tỷ đồng (bao gồm cổ phần ở Nam A Bank, cổ phần của các công ty tại Hoàn Cầu và các khoản đầu tư vào các doanh nghiệp khác dưới hình thức góp vốn, mua cổ phần).

Bên cạnh việc đứng ra tố cáo với báo chí, ông Nguyễn Chấn cho biết cũng đã tố cáo lên công an. Một lãnh đạo Cơ quan cảnh sát điều tra nói rằng đây là vụ việc phức tạp, liên quan đến các cá nhân trong gia đình với nhau, tuy nhiên ngày 20/6 vừa qua, cơ quan này đã quyết định khởi tố vụ án theo điều 175 Bộ luật Hình sự.

Sau khi có quyết định khởi tố, ông Nguyễn Quốc Toàn lên tiếng, nói rằng ông khá bất ngờ vì cả bản thân và người cha đều chưa một lần làm việc với cơ quan điều tra nhưng lại có nhiều thông tin tố cáo như vậy. Và theo ông Toàn, “dường như có một bộ phận người ngoài đang lợi dụng tâm lý và sức khỏe của một người cao tuổi là ba tôi, khiến hai cha con tôi rơi vào vòng tranh chấp”.

Chủ tịch Nam Á cũng nói đây chỉ là việc gia đình, và mong các cơ quan giúp đỡ, tạo điều kiện không đẩy vụ việc ra vấn đề hình sự, để “gia đình chúng tôi có thể ngồi lại với nhau nhằm thực hiện tâm nguyện của mẹ tôi, bởi mấu chốt vụ việc chỉ là tranh chấp tài sản”. Đồng thời ông cho biết sẽ từ nhiệm chủ tịch ngân hàng để tập trung giải quyết chuyện gia đình, và việc điều hành Hội đồng quản trị sẽ giao cho một Phó chủ tịch thường trực Hội đồng quản trị.

Sự việc không chỉ dừng lại ở cha tố cáo con trai mà mới đây còn xuất hiện những thông tin cho thấy 3 người con gái của ông Chấn đã tố cáo ngược lại cha mình. Họ cho rằng hành vi tố cáo với ông Toàn là vu khống bởi trước khi qua đời bà Tư Hường đã công khai phân chia tài sản rõ ràng, và rằng cha mình đã bị những người khác xúi giục, kích động. Họ đề nghị cơ quan tố tụng đình chỉ việc xác minh, điều tra, xử lý hình sự đối với đơn thư mà ông Chấn tố cáo người con trai Nguyễn Quốc Toàn và có các hành động pháp lý phù hợp đối với các hành động của những người khác xúi giục đối với người già đi tố cáo.

Trước chuyện lùm xùm trong nội bộ gia đình của đại gia quá cố Tư Hường, nhiều người không khỏi ngao ngán rằng, thà ít tiền mà hạnh phúc ấm êm còn hơn có tiền tỷ để nay phải đấu đá tranh giành lẫn nhau, làm tổn thương tình cảm gia đình và hình ảnh truyền thống gia đình đã gây dựng suốt mấy chục năm qua.

Sinh thời, bà Tư Hường được cho là một trong những người giàu nhất Việt Nam với khối tài sản dù chưa có con số thống kê chính thức nào song ước tính cũng tới hàng tỷ USD.

Trước những năm 1980, bà làm nghề buôn bán ở Bình Định, sau đó chuyển vào Tp. Hồ Chí Minh. Khi đất nước mở cửa, với sự nhanh nhạy nắm bắt xu thế, bà đã tiên phong trong các thương vụ mua bán công ty cho nước ngoài và thu về khối tài sản khổng lồ. Đến năm 1993, bà thành lập công ty Hoàn Cầu kinh doanh trong lĩnh vực bất động sản, sau hơn 20 năm đã trở thành tập đoàn có vốn gần 1.200 tỷ đồng cùng với chuỗi các công ty con hoạt động trong nhiều lĩnh vực, từ tài chính, bất động sản cao cấp, nghỉ dưỡng, du lịch, giải trí cho đến yến sào.

Tuy nhiên, những lùm xùm hiện nay trong việc tranh chấp tài sản giữa cha với con, theo giới quan sát, nếu không giải quyết êm đẹp sẽ để lại những hậu quả đáng tiếc. Nó không chỉ đơn thuần làm rạn nứt tình cảm giữa người cha gần trăm tuổi với con cháu, giữa các anh chị em với nhau mà còn xóa đi hình ảnh, tiếng tăm của một gia đình có truyền thống kinh doanh hiếm hoi ở Việt Nam được nhiều người ngưỡng mộ. Thậm chí những tranh chấp này còn có thể ảnh hưởng đến việc làm ăn kinh doanh của các thành viên trong gia đình, hệ lụy đến xã hội, tốn công sức của các cơ quan hữu quan khi phải tập trung dõi theo cuộc chiến “vương quyền” trong nội bộ một gia đình chỉ vì có…quá nhiều tiền.

Tùng Lâm/ Theo Trí thức trẻ

Bài viết “Tiền nhiều để làm gì” nhìn từ cuộc chiến tài sản trong gia đình cố đại gia Tư Hường đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.