Theo bà, việc “mobile money” được cấp phép thí điểm đã mở ra cơ hội như nào đối với thị trường tài chính?

Hiện nay tại Việt Nam có khoảng 70% dân số có tài khoản ngân hàng, trong khi gần như có 100% người dân có điện thoại di động. Vì vậy mobile money có thể được xem là một bước tiến lớn, phổ cập thói quen không sử dụng tiền mặt cho người dùng bằng cách sử dụng tiền trên thiết bị điện thoại, bổ sung thêm một phương thức thanh toán và đặc biệt là tiếp cận được đến đối tượng người dùng ở vùng sâu vùng xa – vốn có nhiều tiềm năng phát triển.

Thực tế là thời gian gần đây, những công ty Fintech thử nghiệm trong lĩnh vực mobile money, phần lớn đều cho rằng lợi nhuận không phải là vấn đề quá quan trọng trong hoạt động thử nghiệm, mà chủ yếu họ nỗ lực hoàn thiện hệ thống tài chính, mở rộng chiếm lĩnh thị trường, sau đó mới tính tới lợi nhuận.

Việc từng bước áp dụng các cơ chế quản lý thử nghiệm là rất cần thiết để những công ty Fintech có điều kiện phát triển nhanh và mạnh hơn, định hình diện mạo tài chính tại thị trường Việt Nam. Kỳ vọng trong tương lai gần tới đây, sandbox cho lĩnh vực P2P (cho vay ngang hàng) sẽ được triển khai, đảm bảo tính an toàn và phát triển bền vững cho ngành và đem lại lợi ích thiết thực, an toàn cho người dùng.

Đối với sandbox cho mô hình P2P, theo bà, cần có cơ chế kiểm soát về vấn đề này như thế nào để đảm bảo an toàn?

P2P mặc dù đã xuất hiện từ cách đây 2-3 năm tại Việt Nam nhưng vẫn còn khá mới mẻ. Tuy nhiên vài năm trở lại đây, các cơ quan quản lý và NHNN luôn theo dõi và cập nhật tình hình về sự phát triển của Fintech trong nước. Tôi cảm thấy tin tưởng bởi Chính phủ Việt Nam đã có “cái nhìn” rất nhanh nhạy với những lĩnh vực mới, đặc biệt là các chuyên gia kinh tế, tài chính Việt Nam cũng luôn đi đầu trong việc nghiên cứu, quan tâm về các vấn đề liên quan, trong khi người dùng luôn dễ dàng tiếp nhận, trải nghiệm cái mới.

Khi triển khai mô hình P2P có thể sẽ có một số rủi ro xảy ra liên quan đến hạ tầng kỹ thuật công nghệ cho việc chuyển tiền, thanh toán, đánh giá rủi ro tín dụng, vấn đề bảo mật thông tin dữ liệu khách hàng, cơ chế giới hạn phạm vi hoạt động của vay ngang hàng và quan trọng nhất là việc chống rửa tiền.

Trong khu vực, hiện chỉ có một số quốc gia phát triển P2P, điển hình như Trung Quốc, Indonesia… Việt Nam chắc chắn sẽ có bước tăng trưởng vượt bậc trong lĩnh vực này nếu sớm hoàn thiện hành lang pháp lý.

Ngoài ra, bà cũng có nhắc đến sự an toàn cho người dùng, vậy khi sử dụng P2P, liệu người dùng có thể sẽ gặp phải những rủi ro như thế nào?

Có thể nói, vay online là một hình thức cấp tín dụng nhanh và đơn giản nhất hiện nay, giúp giải quyết các nhu cầu cấp bách về vốn cho cá nhân. Song chính việc dựa chủ yếu vào thông tin nhân thân của người vay như CMND/CCCD đã khiến hình thức này trở thành đích ngắm cho nhiều đối tượng gian lận với cách làm giả CMND/CCCD một cách tinh vi.

Tuy nhiên, ở góc độ một doanh nghiệp hoạt động nền tảng kết nối cho vay, tôi cho rằng hệ thống đánh giá của các doanh nghiệp cho vay trong và ngoài nước hiện nay được cải tiến rất hiện đại, linh hoạt. Thông qua (AI) thực hiện nhận dạng, đánh giá rủi ro khách hàng, hệ thống thường xuyên được cập nhật và “học” mới mỗi ngày.

Mặc dù các hình thức, thủ đoạn lừa đảo luôn biến đổi một cách tinh vi, phức tạp, nhưng công nghệ, hệ thống phòng ngừa rủi ro cũng luôn được cập nhật, cải tiến biến đổi nhanh chóng và luôn đi trước một bước để đảm bảo an toàn. Hơn nữa, sau khi được “lọc” bằng công nghệ, con người sẽ là bước cuối cùng thẩm định theo quy trình nội bộ. Điều này có thể minh chứng qua số liệu trong năm 2020 tại MoneyCat, tỷ lệ gian lận gần như bằng 0.

Xin cảm ơn bà!

Theo Hiệp hội thông tin di động toàn cầu (GSMA), tiền di động (mobile money) dùng chỉ việc tiếp cận dịch vụ tài chính của người dân qua điện thoại di động, đây là dạng tiền điện tử do tổ chức, nhà mạng cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán phát hành và định danh khách hàng thông qua cơ sở dữ liệu thuê bao di động. Hiện nay, hạn mức giao dịch mobile money tại Việt Nam là 10 triệu đồng/ tháng, một số nhà mạng đã được cấp phép thử nghiệm như Viettel, Mobifone…

Bài viết Tiền di động góp phần số hóa thị trường tài chính đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.

Thanh toán số không để ai bị bỏ lại 

Thực tế, những năm gần đây, thanh toán điện tử đang ngày càng trở nên phổ biến, mang lại nhiều tiện ích cho người dân. Tuy nhiên, để sử dụng được các dịch vụ thanh toán điện tử hiện hữu, người dùng phải có tài khoản ngân hàng và cho đến nay, cả nước mới chỉ có khoảng gần 70% số dân trưởng thành đáp ứng được điều kiện này. Trong khi đó, độ phủ sóng mạng di động tại Việt Nam hiện ở mức 99,8% dân số với gần 130 triệu thuê bao di động. Điều này cho thấy, ngay khi Mobile Money được thí điểm triển khai thì gần như 100% người dân đều có thể tiếp cận được với dịch vụ tài chính số, thông qua hình thức thanh toán bằng tài khoản viễn thông.

Đánh giá lợi thế của Mobile Money so với các hình thức thanh toán điện tử hiện hữu, ông Vũ Thành Trung – Giám đốc khối ngân hàng số MB cho rằng, việc đăng ký sử dụng dịch vụ thanh toán di động mà không cần có tài khoản ngân hàng sẽ khiến nhiều người dân ở khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa tiếp cận được với kênh thanh toán không dùng tiền mặt.

Khảo sát của MB khi cùng với Viettel Pay xây dựng kế hoạch thí điểm Mobile Money cho thấy, tỷ lệ thanh toán bằng tiền mặt tại các chuỗi cửa hàng bán lẻ hiện đại vẫn chiếm tới gần 80%. Hầu hết người dân cho rằng, việc bắt buộc phải có tài khoản ngân hàng để kết nối là một rào cản khiến họ chưa thể tham gia thanh toán bằng các hình thức điện tử.

Tại Viettel, trong một khảo sát thực hiện tại các điểm thu phí đỗ xe ô tô tại Hà Nội và TP.HCM cho thấy, 94% người dùng sẽ chọn thanh toán bằng tài khoản viễn thông nếu hình thức này được triển khai. Với nền tảng nhà mạng viễn thông có số lượng thuê bao lớn nhất hiện nay, Viettel tự tin có thể vận hành hệ thống Online Charging System (tương đương hệ thống core ngân hàng) và đưa khoảng 60 triệu thuê bao di động tham gia thanh toán điện tử. Trong vòng 3 năm tới, với hơn 200.000 điểm cung cấp dịch vụ và khoảng 20.000 nhân sự phục vụ, chăm sóc người dùng đến tận thôn, xóm, Viettel kỳ vọng sẽ có khoảng 30% – 50% thuê bao di động sử dụng Mobile Money.

Một nhà mạng viễn thông khác là VNPT cũng có sự tự tin không kém trong việc triển khai Mobile Money. Ông Nguyễn Sơn Hải – Phó tổng giám đốc Tổng công ty Truyền thông VNPT cho rằng, ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ có quyết định cho phép thí điểm Mobile Money, doanh nghiệp này đã gửi hồ sơ lên NHNN để đề nghị được triển khai thí điểm. Đến hiện tại VNPT đã chuẩn bị xong các khâu về hạ tầng kỹ thuật, các phương án quản lý và quy trình nghiệp vụ đối với tiền di động.

Bên cạnh đó ví điện tử VNPTPay của tập đoàn này cũng đã xây dựng và liên kết được một hệ thống lớn khoảng 100.000 điểm chấp nhận thanh toán và đang không ngừng mở rộng về cả phạm vi và số lượng. Do vậy, ngay khi triển khai thì hầu như toàn bộ hệ thống điểm giao dịch của VNPT và các đối tác cũng như gần 200.000 điểm kinh doanh dịch vụ cá nhân và hộ gia đình… sẽ có thể lập tức chuyển đổi thành các điểm giao dịch Mobile Money đáp ứng tối đa nhu cầu của khách hàng.

Thúc đẩy giao dịch điện tử tại nông thôn

Từ khía cạnh đầu tư và mở rộng mạng lưới, TS. Đoàn Bảo Huy – Đại học RMIT nhận định rằng, khi các doanh nghiệp viễn thông triển khai cung cấp dịch vụ Mobile Money thì phân khúc thị trường khách hàng ở các khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa sẽ là phân khúc chủ đạo. Các doanh nghiệp fintech đang sở hữu các ví điện tử rất có thể sẽ tranh thủ cơ hội hợp tác với các nhà mạng để gia tăng doanh thu và mở rộng hoạt động. Bởi các fintech sở hữu ví điện tử đã có kinh nghiệm cung cấp dịch vụ trung gian thanh toán sẽ hỗ trợ các nhà mạng thiết kế tính năng Mobile Money dễ dùng và thân thiện với người dùng hơn. Khi người dùng Mobile Money nhận thấy được tiện ích của thanh toán không tiền mặt và muốn nâng cao trải nghiệm của mình thông qua các dịch vụ khác, họ sẽ có động lực để tạo tài khoản ngân hàng và tiếp cận các dịch vụ thanh toán đa chức năng hơn như ví điện tử và từ đó fintech sẽ được hưởng lợi.

Theo các chuyên gia tại Diễn đàn ngân hàng số (Digibank.vn), khi các nhà mạng viễn thông tham gia vào lĩnh vực Mobile Money thì những rào cản về khoảng cách địa lý sẽ được xóa bỏ, hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt sẽ len lỏi vào mọi ngóc ngách nhỏ nhất trong xã hội, từ chi phí đi lại, ăn uống, gửi xe… đến các thanh toán dịch vụ giáo dục, y tế. Việc triển khai tiền di động cũng sẽ tạo ra nền tảng tối ưu để thực hiện hiệu quả các chương trình xã hội, hỗ trợ cộng đồng.

Đặc biệt hơn, trong bối cảnh hiện tại giao dịch thương mại điện tử tại Việt Nam (ở cả thành thị và nông thôn) mặc dù có tốc độ phát triển nhanh nhưng chủ yếu vẫn sử dụng phương thức thanh toán Ship-COD (thanh toán bằng tiền mặt tại nơi nhận hàng) thì khi tiền di động phát triển mạnh và người dân quen dùng sẽ thúc đẩy mạnh mẽ phương thức chuyển tiền qua điện thoại. Khi đó, người dân ở các thành thị mua sắm trực tiếp các mặt hàng nông sản, thủy sản chất lượng tại nguồn sẽ dễ dàng thanh toán hơn. Người nông dân cũng sẽ đa dạng hóa được kênh bán hàng, kênh thanh toán và chủ động hơn về đầu ra cho sản phẩm nông sản, thủy sản và hàng thủ công mỹ nghệ.

Triển khai hiệu quả cần sự phối hợp liên bộ

Theo Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Kim Anh, hiện nay NHNN đã sẵn sàng cấp phép cho các doanh nghiệp muốn triển khai thí điểm dịch vụ Mobile Money. Việc nhanh hay chậm sẽ phụ thuộc vào chính doanh nghiệp viễn thông. Sau 2 năm triển khai thí điểm NHNN sẽ xem xét, xây dựng và ban hành quy định pháp lý chính thức cho hoạt động cung ứng dịch vụ Mobile Money tại Việt Nam.

Để triển khai hiệu quả việc thí điểm dịch vụ Mobile Money, theo Phó Thống đốc cần có sự phối hợp của tất cả các bên liên quan. Theo đó, về phía quản lý nhà nước, các bộ, ngành như Bộ Thông tin và Truyền thông và Bộ Công an cần phối hợp chặt chẽ với NHNN trong việc thẩm định, cấp phép, thanh tra, kiểm tra, giám sát theo đúng quy định tại Quyết định 316/2021 của Thủ tướng Chính phủ, đặc biệt phối hợp trong việc hoàn thiện chính sách về dịch vụ Mobile Money sau 2 năm thí điểm.

Đối với doanh nghiệp viễn thông, cần xây dựng ứng dụng an toàn, thuận tiện, dễ sử dụng; xây dựng hệ thống các điểm kinh doanh trên toàn quốc, trong đó ưu tiên triển khai thí điểm tại các địa bàn thuộc khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Đối với các đơn vị cung ứng hàng hóa, dịch vụ, cần chủ động chuẩn bị phương tiện chấp nhận rộng rãi phương thức thanh toán Mobile Money với chi phí hợp lý. Trong khi đó, về phía người dùng cần thấy rõ lợi ích khi sử dụng phương thức thanh toán này trên cả khía cạnh lợi ích tài chính và tính thuận tiện trong sử dụng.

Theo Phó Thống đốc việc tuyên truyền rộng rãi hoạt động thí điểm Mobile Money trong cộng đồng cũng như tăng cường giáo dục tài chính để nâng cao kiến thức, kỹ năng sử dụng dịch vụ tài chính đối với người dân khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa cũng là hoạt động cần được triển khai liên tục nhằm tăng hiệu quả của hình thức thanh toán này trong các năm 2021-2022.

Bài viết Tiền di động sức bật mới trong thanh toán không tiền mặt đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.