Trái phiếu doanh nghiệp đang “phình to”

Kể từ năm 2020, thời điểm ngân hàng Nhà nước chỉ đạo thắt chặt tín dụng đối với các khoản vay liên quan đến bất động sản, thị trường trái phiếu doanh nghiệp “phình to” bất thường.

Theo số liệu từ Hiệp hội Trái phiếu Việt Nam (VBMA), tổng quy mô phát hành trái phiếu doanh nghiệp năm 2021 đạt 657.000 tỷ đồng, tăng 42% so với năm 2020. Ước tính quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã đạt khoảng gần 1,5 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 17,5% GDP.

Trong đó, bất động sản là nhóm phát hành trái phiếu doanh nghiệp lớn nhất với tổng quy mô phát hành khoảng 244.000 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 39%; tiếp theo là tổ chức tín dụng khoảng 223.000 tỷ đồng (36%), xây dựng (5%),…

Bước sang quý I/2022, thị trường trái phiếu tiếp tục ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ về cả số lượng lẫn quy mô. Theo đó, trong quý, giá trị giao dịch bình quân đạt 13.149 tỷ đồng/phiên, tăng 15,3% so với bình quân năm 2021.

Thị trường trái phiếu hiện có 424 mã trái phiếu niêm yết với giá trị niêm yết đạt hơn 1.606.000 tỷ đồng, tăng 2% so với cuối năm 2021.

Theo thông tin từ Bộ Tài chính, lũy kế 3 tháng đầu năm, các doanh nghiệp đã phát hành khoảng trên 110.000 tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp, gấp hơn 4 lần so với cùng kỳ năm trước, khoảng 25.000 tỷ đồng.

Ông Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế nhận định: Trái phiếu doanh nghiệp đang có xu hướng “phình to”, tuy nhiên, kể từ năm 2017 đến nay đang tiềm ẩn rất nhiều rủi ro.

Đơn cử như chất lượng trái phiếu chưa được kiểm soát chặt chẽ khi mức độ công khai, minh bạch thông tin còn bất cập, tỷ lệ phát hành trái phiếu không có tài sản đảm bảo mức cao, chiếm khoảng 20% tổng số.

Bên cạnh đó, năng lực, uy tín của chủ thể phát hành trên thị trường chưa đảm bảo mức độ chính xác do thông tin còn thiếu minh bạch, chưa có tổ chức xếp hạng tín nhiệm uy tín để đánh giá, khối lượng trái phiếu phát hành riêng lẻ chiếm tỷ trọng cao gần 95%.

“Thực tế cho thấy,  đã xuất hiện trường hợp vi phạm công bố thông tin, phải hủy giao dịch liên quan đến các đợt phát hành hơn 10.000 tỷ đồng của nhóm các công ty thuộc tập đoàn Tân Hoàng Minh”, ông Lực nói.

Nền tảng nhà đầu tư, nhất là nhà đầu tư cá nhân còn yếu với mức độ am hiểu thị trường, kiến thức còn hạn chế, và chưa đa dạng.

Ngoài ra, khung pháp lý và quản lý, giám sát thị trường đã được quan tâm hoàn thiện nhưng thị trường phát triển nhanh, chủ thể tham gia tinh vi, đòi hỏi công tác này cần được rà soát, điều chỉnh phù hợp thời gian tới.

Nhận định thị trường trái phiếu trong thời gian tới, ông Lực cho rằng, trái phiếu doanh nghiệp sẽ hết thời gian tăng “nóng” như 5 qua,  khi các quy định của cơ quan quản lý được ban hành theo hướng siết chặt hơn, tiến hành khởi tố một số vụ việc vi phạm công bố thông tin để giảm bớt rủi ro, lành mạnh hóa thị trường

“Các quy định và biện pháp mạnh tay này sẽ giúp thị trường phát triển lành mạnh và bền vững hơn, với điều kiện cơ quan quản lý cần có “nghệ thuật” điều hành hợp lý như đã phân tích ở trên”, ông Lực nói.

Nguy cơ vỡ nợ trái phiếu doanh nghiệp

Trong khi đó, TS Lê Xuân Nghĩa, chuyên gia kinh tế đánh giá: Trong rất nhiều rui ro đang tồn tại trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp hiện nay, thì rủi ro lớn nhất và thấy rõ nhất chính là nguy cơ vỡ nợ, nhất là nhóm doanh nghiệp bất động sản.

Theo ông Lê Xuân Nghĩa, khoảng 540.000 tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp sắp đáo hạn. Nếu siết quá mạnh thị trường trái phiếu doanh nghiệp có thể làm toàn bộ thị trường bất động sản đóng băng. Khi thị trường này đóng băng thì chuyện gì xảy ra cho các ngân hàng thương mại cũng rất đau đầu khi đối mặt với nợ xấu.

“Nguy cơ vỡ nợ là thấy rõ. Tôi thấy có vấn đề ở chỗ cơ quan chức năng đã không dám sát thường xuyên, đùng cái xảy ra vài sự cố thì quay lại giám sát chặt. Việc đình lại toàn bộ đã tác động lớn, các dự án mới không phát triển được, các dự án cũ không tiếp tục được”, TS Lê Xuân Nghĩa cho biết.

Bàn về giải pháp, TS Lê Xuân Nghĩa cho rằng, trước mắt Việt Nam phải có bảng xếp hạng tín nhiệm trái phiếu giúp thị trường minh bạch hơn.

Đồng thời, Nhà nước cần có chế tài mạnh chứ không nên hình sự hoá. Thị trường tài chính mà hình sự hoá là vô cùng nghiêm trọng vì đây là thị trường niềm tin, thị trường tâm lý.

“Với những trường hợp lũng đoạn thị trường 1000 tỷ thì mức phạt có thể lên tới 2000 – 3000 tỷ đồng. Đằng này lũng đoạn 1000 tỷ đồng mà phạt có 1,5 tỷ thì quá thấp”, ông Nghĩa nói.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính cần tăng cường giám sát. Các báo cáo tài chính doanh nghiệp phải trung thực, hệ số nợ là bao nhiêu.

Bài viết Trái phiếu doanh nghiệp đang “phình to”, nguy cơ vỡ nợ thấy rõ đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.

Doanh nghiệp than khó, “xin” ngân hàng mạnh tay giảm lãi suất hoặc dừng tính lãi vay

Trong tuần qua, Vietcombank và BIDV đã công bố thêm gói hỗ trợ lãi suất trị giá 1.000 tỷ đồng mỗi ngân hàng dành cho các khách hàng và doanh nghiệp tại 19 tỉnh thành  phía Nam với mức giảm từ 0,3 – 1,5%.

Tại VietinBank, đại diện nhà băng này cho hay, bên cạnh các chính sách miễn giảm lãi suất cho vay và phí dịch vụ đang thực hiện nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người dân bị ảnh hưởng bởi dịch Covid-19, ngân hàng tiếp tục triển khai bổ sung gói tín dụng ưu đãi lãi suất từ 4,0%/năm với quy mô 20.000 tỷ đồng đối với các khách hàng hoạt động trong ngành nghề, địa bàn bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi dịch bệnh, nâng tổng quy mô của tất cả các gói hỗ trợ lãi suất lên tới 150 nghìn tỷ đồng.

Thực tế, kể từ đầu mùa dịch đến nay không chỉ các ngân hàng quốc doanh, nhóm các ngân hàng tư nhân đã tung ra nhiều gói vay ưu đãi lãi suất đối với các doanh nghiệp.

Đồng thời, cam kết cắt giảm lãi suất cho vay từ ở mức phổ biến từ 0,5%- 2% đối với dư nợ của các khách hàng bị đại dịch.

Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng tiếp cận được các ưu đãi tín dụng từ phía ngân hàng. Tiêu biểu như mới đây, trong đơn trình bày khó khăn gửi tới Hiệp hội nhà thầu Xây dựng, Công ty CP Eurowindow “tố” rằng chi phí lãi vay ngân hàng vẫn chưa được giảm theo chỉ đạo của Chính phủ.

Cùng với đó, các khoản vay vốn lưu động của Eurowindow sau ngày 30/6/2020 không được giãn nợ ảnh hưởng nghiêm trọng đến công ty.

Cũng theo đại diện doanh nghiệp này, ảnh hưởng của đại dịch đang khiến cho doanh nghiệp sụt giảm 70% – 80% lợi nhuận.

Tương tự, Tập đoàn Cienco 4 cũng phản ánh hiện nay các chính sách hỗ trợ của nhà nước về tín dụng, thuế cho doanh nghiệp, an sinh xã hội cho người lao động thì doanh nghiệp và người lao động vẫn còn khó tiếp cận.

Do đó, không chỉ mong muốn được cơ cấu lại thời hạn trả nợ, nhiều doanh nghiệp còn đề xuất được hạ từ 2 – 3% lãi suất cho vay.

Thậm chí, Công ty CP Đầu tư Xây dựng và Thương mại Việt Nam còn đề xuất giảm lãi suất vay ngân hàng về 0% để duy trì hoạt động đến hết năm 2021.

Công ty CP Xây dựng Vijako Việt Nam cũng kiến nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chức năng cho phép dừng tính lãi suất ngân hàng các khoản vay phục vụ xây lắp trong thời gian giãn cách và ảnh hưởng trực tiếp sau giãn cách.

Trước đó, nhiều doanh nghiệp các ngành hàng như vận tải, du lịch, khách sạn… cũng đưa ra đề xuất tương tự.

Nếu tính sòng phẳng, các “ông chủ” ngân hàng chia nhau cổ tức bằng chính vốn liếng của mình

Một trong những lý do viện dẫn cho đề nghị được giảm lãi suất cho vay thêm từ 2 – 3% thậm chí là 5%, được doanh nghiệp đưa ra đó là, các ngân hàng đang lãi lớn trong khi doanh nghiệp khó khăn thì việc giảm lãi suất hỗ trợ doanh nghiệp là việc “nên làm” của các ngân hàng.

Tuy vậy, theo TS. Lê Xuân Nghĩa, Thành viên Hội đồng tư vấn Chính sách Tài chính, Tiền tệ quốc gia, việc các ngân hàng lãi lớn hàng nghìn, chục nghìn tỷ đồng – theo cách nhìn của doanh nghiệp, thực chất con số này chỉ là con số “ảo”.

Có một thực tế là một năm rưỡi qua, các ngân hàng thương mại công bố lợi nhuận rất lớn, từ 12-20% vốn điều lệ (ROE). Thực chất đây là lợi nhuận có bao gồm cả các khoản giãn, hoãn nợ (nợ xấu) mà chưa phải trích lập dự phòng rủi ro. Nói cách khác, đây là lợi nhuận dự tính thu được (lãi dự thu), không phải là tiền thật 100%. Cổ đông ngân hàng phấn khởi, ngân sách tăng thu nhưng đều là thu từ nợ xấu chưa hạch toán nội bảng.

Nếu theo tiêu chuẩn kế toán quốc tế (IAS), nợ xấu mất vốn bị hạch toán trừ vào vốn điều lệ (Vốn cấp I) thì thực chất là đang ăn vào vốn. Khi dịch Covid-19 đi qua, hết hạn giãn, hoãn nợ, nợ xấu sẽ tăng đột biến trên nội bảng, trích lập dự phòng rủi ro tăng cao, lợi nhuận dự thu giảm mạnh, nhiều ngân hàng có thể rơi vào tình trạng “tài chính hậu kỳ bất lực” nguy hiểm, như đã từng xảy ra vào những năm đầu của thập kỷ qua.

“Nói tóm lại, lợi nhuận ngân hàng hiện nay là ảo, vốn cũng ảo vì tại các quốc gia khác, ví dụ vốn điều lệ của anh là 10.000 tỷ nhưng có tới 5.000 tỷ là nợ xấu thì vốn sau đánh giá lại chỉ còn 5.000 tỷ, nhưng Việt Nam không thực hiện đánh giá lại vốn. Nếu “trần trụi” nợ xấu, trích lập dự phòng một cách sòng phẳng, thì nhiều ngân hàng sẽ chuyển lãi thành lỗ. Các ông chủ ngân hàng hiện nay chia nhau cổ tức bằng chính vốn liếng của mình”, ông Nghĩa nói.

Còn trên mặt bằng chung, lãi suất huy động vẫn ở mức 3,5-6%/năm như hiện nay, theo tính toán của TS. Lê Xuân Nghĩa, cơ hội để giảm tiếp lãi suất tiền gửi là rất thấp thậm chí được coi là mạo hiểm. Do đó, việc “cả làng” xin giảm lãi suất, thậm chí đưa lãi suất về 0% đang làm khó các ngân hàng.

Cũng có một số doanh nghiệp lên tiếng đề nghị ngân hàng giảm lãi suất về 0% trên cơ sở so sánh lãi suất của nhiều nước trên thế giới tiệm cận mức 0%, lãi suất của Mỹ là 0,25%/năm. Tuy nhiên, theo ông Nghĩa, lãi suất 0,25% mà Cục dữ trữ liên bang Mỹ (Fed) công bố không phải là lãi suất tiền gửi tiết kiệm, lại càng không phải là lãi suất mà các NHTM cho doanh nghiệp và dân chúng vay.

Lãi suất cho vay ở Mỹ tùy thuộc vào lãi suất tiền gửi; cấp độ rủi ro và kỳ hạn cho vay nó dao động trong khoảng từ 2,5-4,6%/năm, là mức thấp nhất trong vòng 10 năm qua.

Bài viết TS Lê Xuân Nghĩa: Các “ông chủ” ngân hàng chia nhau cổ tức bằng chính vốn liếng của mình đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.

Thời gian vừa qua, các ngân hàng đã tiết giảm chi phí, giảm mạnh lãi suất cho vay hỗ trợ người dân, doanh nghiệp. Dự kiến từ nay đến cuối năm, các ngân hàng cắt giảm thêm 20.300 tỷ đồng từ lợi nhuận để giảm lãi suất cho khách hàng. Song mới đây, có đề xuất NHNN nghiên cứu, chỉ đạo hệ thống ngân hàng giảm từ 3 – 5%/năm lãi suất cho vay. Liệu đề xuất trên có khả thi? ngân hàng còn dư địa để giảm thêm lãi suất không? Phóng viên đã trao đổi nhanh với Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia TS. Lê Xuân Nghĩa xoay quanh vấn đề này.

Theo ông, từ nay đến cuối năm, lãi suất huy động diễn biến như thế nào?

Tôi cho rằng, lãi suất huy động sẽ tạm thời duy trì ở mức hiện tại hoặc có thể tăng nhẹ. Còn việc giảm, theo tôi là rất khó có khả năng vì áp lực lạm phát cả ở bên trong và bên ngoài khá lớn. Lạm phát thế giới đang tăng trở lại do sản xuất, tiêu dùng phục hồi. Nhìn vào giá xăng dầu – vật liệu cơ bản tăng ở mức khá cao. Dù thời gian vừa rồi có điều chỉnh nhẹ, nhưng xu hướng tăng thấy rất rõ vì dường như là các quốc gia có vị trí then chốt về kinh tế toàn cầu tỷ lệ tiêm vắcxin cho người dân khá cao như ở Mỹ, châu Âu, Trung Quốc… Như vậy, việc mở cửa kinh tế du lịch cũng có thể bắt đầu khoảng 3-4 tháng nữa. Đó là khuynh hướng tạo tâm lý lạc quan cho người dân tiêu dùng mạnh mẽ hơn, giúp cho kinh tế phục hồi tốt hơn.

Còn ở trong nước, mặc dù tính đến cuối tháng 7/2021 xuất khẩu của Việt Nam tăng khá mạnh như đồ gỗ, điện tử… đặc biệt là nông sản tăng rất ấn tượng. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng nông, lâm, thủy sản cả nước ước đạt trên 53,2 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu ước đạt 28,6 tỷ USD, tăng 26,7% so với cùng kỳ năm ngoái… Song, nhập khẩu những tháng qua tăng nhanh, do kỳ vọng kinh tế phục hồi nên doanh nghiệp nhập nhiều vật tư nguyên liệu máy móc thiết bị để đầu tư trung, dài hạn. Vì vậy, cán cân thương mại cũng thâm hụt tương đối.

Lạm phát trên thế giới vẫn tăng cao sẽ có tác động gián tiếp tới nước ta, khi giá nhiều loại nguyên, nhiên, vật liệu tiếp tục ở mức cao khiến giá hàng hoá nhập khẩu vào Việt Nam tăng, dẫn tới nguy cơ nhập khẩu lạm phát. Do đó, không thể chủ quan với lạm phát ở Việt Nam.

Giả sử lạm phát được kiểm soát ở mục tiêu 4%/năm như Quốc hội đặt ra trong khi lãi suất tiền gửi hiện nay bình quân khoảng 5%/năm thì lãi suất thực dương chỉ là 1%/năm. Theo đó, ngân hàng không thể giảm thêm được lãi suất huy động được. Vì nếu thế lãi suất thực âm người dân không gửi tiền nữa, ngân hàng sẽ rơi vào bẫy thanh khoản.

Theo ông, đề xuất giảm mạnh lãi suất cho vay 3-5% so hiện tại có khả thi?

Tôi cho rằng, đề xuất đó không khả thi. Muốn giảm lãi suất cho vay thì phải giảm lãi suất huy động tương ứng. Như phân tích ở trên, không thể nào giảm lãi suất huy động thêm được. Hiện các ngân hàng khó tiết giảm thêm chi phí để giảm thêm lãi suất được. Vì tiến độ số hoá vẫn còn chưa nhanh, đồng đều nên chưa thể tiết kiệm nhiều chi phí về nhân lực. Hai là nợ xấu tiềm ẩn còn rất lớn. Ngân hàng cần có nguồn lực để trích lập dự phòng. Hơn thế, khoản cho vay cũ chưa thu được còn đang kẹt ở nợ xấu, ngân hàng lại phải huy động thêm vốn để cho vay. Muốn huy động cho vay thì phải tăng lãi suất để hút vốn. Chính vì thế, theo tôi lãi suất huy động vẫn duy trì như hiện nay, khó có thể giảm thêm. Như vậy, không thể nào giảm mạnh được lãi suất cho vay.

Theo tôi, không nên đưa ra những kiến nghị như vậy vì nó không khả thi xét trên nhiều góc độ.

Ông có thể nói rõ hơn vì sao đề xuất trên là bất khả thi?

Trên thực tế, không có một nước nào trên thế giới, giai đoạn khủng hoảng lại đòi ngân hàng giảm mạnh lãi suất cho vay như ở Việt Nam. Vì ngân hàng hoạt động trên nền tảng tiền gửi của người dân. Khi nhận tiền gửi để kinh doanh, ngân hàng có trách nhiệm trả lãi cho người dân như đã thoả thuận và còn phải đảm bảo lãi suất phải thực dương so với lạm phát.

Trong khi bản thân hệ thống ngân hàng đang phải đối mặt với khó khăn nội tại đó là gánh nặng nợ xấu thời gian tới là rất lớn. Nếu không có đủ nguồn lực để trích lập dự phòng, xử lý nợ xấu ảnh hưởng đến hệ thống ngân hàng nói riêng, kinh tế vĩ mô nói chung.

Ở các nước trên thế giới, khi kinh tế khủng hoảng họ thường phải sử dụng công cụ chính sách tài khoá với các gói kích cầu lớn thay vì sử dụng chính sách tiền tệ. Chẳng hạn như ở Mỹ, các gói kích cầu lớn lên tới trên 9.000 tỷ USD bằng tổng GDP của nước này. Do vậy, theo tôi ở Việt Nam cũng nên sử dụng công cụ chính sách tài khoá để hỗ trợ doanh nghiệp, nền kinh tế trong giai đoạn tới. Chúng ta cũng nên rút kinh nghiệm về thất bại của gói kích cầu bằng hạ lãi suất cho vay ngân hàng giai đoạn khủng hoảng tài chính năm 2009. Do vậy, theo tôi Chính phủ thận trọng trong việc sử dụng chính sách tiền tệ để hỗ trợ doanh nghiệp khi mà dư địa chính sách này đang rất hạn hẹp.

Xin cảm ơn ông!

Bài viết Không nên “o ép” lãi suất cho vay đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.