Vào năm 2000, Tổng Công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam (VEAM) dự định đầu tư 1 nhà máy sản xuất, lắp ráp  ô tô tại Thanh Hoá, với số vốn khoảng 350 tỷ đồng. Tuy nhiên,  dự án này sau đó điều chỉnh lại bằng việc mua nguyên một nhà máy cũ của Tập đoàn Samsung (Hàn Quốc).

Từ nhà máy ô tô hiện đại

Tập đoàn Samsung có 2 nhà máy sản xuất ô tô con và ô tô tải, đặt tại Hàn Quốc, hoạt động từ 1996 và ngừng vào tháng 10/2000 vì khủng hoảng tài chính (năm 1997). Samsung quyết định bán cả 2 nhà máy để trả nợ. Toàn bộ nhà máy sản xuất ô tô con được bán cho cho hãng Reunault (Pháp), còn nhà máy sản xuất ô tô tải bán cho VEAM vào đầu năm 2004.

Nhà máy sản xuất ô tô tải Samsung được đầu tư bài bản, với sự chuyển giao công nghệ của công ty Nissan Motor Nhật Bản, tổng vốn đầu tư ban đầu khoảng 100 triệu USD, đã từng sản xuất xe tải nhẹ và xe tải nặng xuất khẩu. Nhà máy có Trung tâm nghiên cứu phát triển (R&D) với các phòng thí nghiệm ô tô, động cơ ô tô, sức bền vật liệu,… và các dây chuyền sản xuất chính như sơn tĩnh điện, sơn phủ; hàn ca bin; lắp ráp động cơ xe tải nhẹ và xe tải nặng; lắp ráp hộp số; lắp nội thất xe; dây chuyền dập chi tiết thân xe,…

Đánh giá chung của các nhà chuyên môn khi đó đều cho rằng, nhà máy sản xuất ô tô tải Samsung được đầu tư đồng bộ và rất hiện đại. Tất cả thiết bị của nhà máy đều được chế tạo vào những năm 1995, 1996, 1998… tại Nhật, các nước G7 và Hàn Quốc, đảm bảo sản xuất được các xe tải nhẹ và nặng đạt tiêu chuẩn quốc tế, không chỉ đáp ứng được nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu.

Qua các thông tin có được, từ cuối năm 2002, VEAM đã bắt đầu nghiên cứu việc mua lại nhà máy này, đến 1/3/2004 đã nộp hồ sơ dự thầu và cuối cùng thắng thầu. Tổng giá trị khoảng 30 triệu USD, tương đương với khoảng 600 tỷ đồng khi đó, tính cả chi phí tháo dỡ, vận chuyển về nước,…

Ngày 18/7/2004, VEAM tiến hành lễ khởi công xây dựng Nhà máy ô tô tại Bỉm Sơn, Thanh Hóa. Dự kiến sau 18 tháng tháo dỡ tại Hàn Quốc, chuyển về Việt Nam lắp ráp, nhà máy sẽ hoàn tất và đi vào sản xuất.

Các sản phẩm của nhà máy gồm xe tải nhẹ (dưới 1 tấn) công suất 25.000 xe/năm, dựa trên công nghệ gốc của Samsung; xe tải trung và nặng (dưới 10 tấn) 5.000 xe/năm, dựa trên chuyển giao công nghệ của Daewoo và Nga; xe khách 3.000 xe/năm, dựa trên chuyển giao công nghệ của Yutong (Trung Quốc).

Phát biểu tại lễ khởi công khi đó, có ý kiến ca ngợi rằng: Đây là nhà máy sản xuất ô tô bài bản nhất, hiện đại nhất từ trước đến nay do DN trong nước tự đầu tư; một dự án điểm nằm trong Chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến 2010, tầm nhìn đến 2020. Việc thắng thầu quốc tế là thành công lớn của VEAM, là cơ hội để Việt Nam có được nhà máy sản xuất ô tô với giá thấp, nhưng hiệu quả cao.

Đến ngập trong khó khăn

Theo dự kiến, Nhà máy ô tô VEAM sẽ đi vào hoạt động sau 18 tháng tháo dỡ, vận chuyển từ Hàn Quốc về Việt Nam lắp đặt. Ban đầu ô tô xuất xưởng sẽ có tỷ lệ nội địa hóa đạt 30%. Giá bán xe sẽ thấp hơn xe nhập khẩu và một số loại xe lắp ráp trong nước. Khi tỷ lệ nội địa hóa càng cao thì giá xe sẽ giảm xuống. Sau 7 năm sản xuất, tỷ lệ nội địa hóa lên đến 70%, sẽ có 3 lần giảm giá xe.

Tuy nhiên, ngay sau đó mọi chuyện đã trục trặc. Do gặp nhiều vấn đề phức tạp trong quá trình tháo dỡ, vận chuyển, lắp đặt, cũng như những yếu tố không tương thích về hạ tầng sản xuất giữa Việt Nam và Hàn Quốc, thời gian hoàn thành nhà máy kéo dài hết năm này qua năm khác. Có lẽ, đầu tư cho 1 nhà máy mới cũng không mất nhiều thời gian đến vậy.

Phải đến cuối 9/2009, sau hơn 5 năm, tính từ ngày khởi công, Nhà máy ô tô VEAM Thanh Hoá mới xuất xưởng chiếc xe đầu tiên. Kế hoạch sản xuất kinh doanh năm 2010 đạt sản lượng khoảng 2.500 xe các loại, lộ trình đến năm 2018, sẽ đạt 100% công suất với 33.000 xe/năm và phấn đấu đạt tỷ lệ nội địa hóa 50%.

Ông Trần Ngọc Hà, khi đó là Phó tổng giám đốc VEAM kiêm Giám đốc Nhà máy ô tô, cho biết, mục tiêu là khi phát triển lớn mạnh hơn, nhà máy sẽ trở thành hạt nhân thúc đẩy phát triển công nghiệp phụ trợ ở địa bàn.

Tuy nhiên, thực tế lại khác xa với mong muốn. Kể từ khi đi vào hoạt động, Nhà máy ô tô VEAM chỉ đạt sản lượng 3.000 xe các loại/năm. Trong khi đó, theo tính toán phải đạt 15.000 xe/năm mới có hiệu quả. Chính vì vậy mà cứ lỗ dài và hàng năm vẫn phải nhận tiền từ VEAM để duy trì hoạt động.

Kết luận Thanh tra của Bộ Công Thương đầu năm 2019 cho thấy, đến 31/12/2018, tổng vốn đầu tư VEAM chuyển cho dự án nhà máy ô tô này lên đến gần 2.000 tỷ đồng và lỗ lũy kế 343 tỷ đồng. Hàng tồn kho vào thời điểm 31/12/2018 là 2.950 xe, trong đó xe sản xuất từ 2017 trở về trước là 2.355 và xe sản xuất từ 2015 về trước là 219 xe.

Các ý kiến cho rằng, nguyên nhân chính là VEAM không có đối tác và sản phẩm chủ đạo, phát triển dàn trải, không phù hợp với thị trường nên không bán được.

Trong số các sản phẩm của VEAM, chỉ có các loại xe thương hiệu Huyndai lắp ráp đã được tiêu thụ gần hết, tính đến thời điểm 31/12/2018. Các xe này được đánh giá là có lợi nhuận tương đối tốt. Còn lại xe không mang thương hiệu Huyndai đều bán chậm, tồn kho nhiều và lỗ. Đặc biệt là xe thương hiệu VEAM, được lắp từ các cụm linh kiện khác nhau, của nhiều nhà cung cấp, không sử dụng bộ linh kiện đồng bộ, tồn kho chiếm phần lớn.

Tỷ lệ nội địa hóa cũng không đạt như kế hoạch ban đầu. Các xe tải chỉ có thùng xe và các chi tiết như xăm lốp, ắc quy,… được sản xuất trong nước, còn lại vẫn phải nhập khẩu.

Tại Đại hội cổ đông năm 2019 diễn ra mới đây, lãnh đạo VEAM thừa nhận: “Hoạt động của Nhà máy ô tô VEAM gặp rất nhiều khó khăn. Sản phẩm Euro 4 chưa định hình ổn định, tồn kho sản phẩm Euro 2 rất lớn, tiêu thụ chậm, sử dụng vốn không hiệu quả”.

Tồn kho sản phẩm đến nay có giá trị hơn 1.000 tỷ đồng, có nguy cơ mất vốn rất lớn do xe sản xuất từ lâu, đã lỗi thời và hư hại. Việc phát triển xe tiêu chuẩn Euro 4 như đã nói, đến nay vẫn chưa định hình ổn định, trong khi nhiều DN khác đã cho ra đời sản phẩm này và bán trên thị trường. Vì vậy, tương lai của nhà máy rất mịt mờ.

Từ một nhà máy hiện đại, được hy vọng sẽ tạo ra những sản phẩm có chất lượng, không chỉ đáp ứng phần lớn nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu, mang lại sự phát triển cho ngành công nghiệp ô tô nước nhà, nhưng đến nay đang ngập trong thua lỗ và khó khăn.

Nếu không được tiếp tục rót vốn chắc khó tồn tại, nhưng càng rót vốn thì nguy cơ thua lỗ càng lớn, không biết có thu hồi được không.

Theo Trần Thủy/ VietnamNet

Bài viết Ông Trần Ngọc Hà bị bắt, nhà máy ôtô VEAM hoành tráng ngập trong thua lỗ đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.

VEAM là công ty trực thuộc Bộ Công Thương, được thành lập ngày 12/5/1990 với mục tiêu trọng tâm là phát triển ngành cơ khí Việt Nam.

Mặc dù nhiều sản phẩm VEAM sản xuất không có tính cạnh tranh, song VEAM vẫn hoàn thành tốt với hàng nghìn tỷ lợi nhuận mỗi năm.

Điều này nhờ phần lớn lợi nhuận được đem tới từ các liên doanh Toyota Việt Nam (VEAM góp vốn 20%), Honda Việt Nam (tỷ lệ 30%) và Ford Việt Nam (tỷ lệ 25%).

Liên quan đến doanh nghiệp này, tại kết luận thanh tra được công bố hồi tháng 5/2019, Bộ Công Thương đã chỉ ra loạt sai phạm liên quan đến công tác quản lý, sử dụng vốn, tài sản, hoạt động kinh doanh, tổ chức cán bộ…

Bộ Công Thương cũng cho biết đã chuyển một số vụ việc sang Bộ Công an để làm rõ và xử lý trách nhiệm đối với các hành vi có dấu hiệu vi phạm quy định về quản lý kinh tế.

Diễn biến mới nhất, ngày 3/8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an (CO3) đã ra Quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí (điều 219 Bộ luật Hình sự năm 2015).

Đồng thời ra Quyết định khởi tố bị can, Lệnh khám xét đối với: Ông Trần Ngọc Hà, nguyên Chủ tịch hội đồng quản trị, nguyên Tổng Giám đốc VEAM; ông Lâm Chí Quang, nguyên Tổng Giám đốc VEAM; ông Vũ Từ Công, Phó Tổng Giám đốc VEAM và Nguyễn Mạnh Chung, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn máy kéo nông nghiệp.

Các bị can bị bắt để điều tra về tội Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí.

Được biết, một trong các vụ việc được Bộ Công Thương chuyển hồ sơ sang công an là việc mua linh kiện phụ tùng ô tô (3.000 bộ linh kiện xe Hyundai Mighty; .500 bộ linh kiện của đơn đặt hàng giữa VEAM và chi nhánh Công ty TNHH Mekong Auto.

Trách nhiệm chính thuộc về ông Trần Ngọc Hà (Chủ tịch giai đoạn 2011-2014; Tổng giám đốc 2015-2018); Hội đồng thành viên HĐQT, Ban Tổng giám đốc; người đại diện vốn nhà nước; kế toán trưởng; chủ tịch các đơn vị thành viên…

Ngoài ra còn có việc chuyển tiền từ VEAM cho nhà máy ô tô VEAM. Trách nhiệm chính thuộc về ông Nguyễn Thành Giang (Tổng giám đốc 2010-2011); ông Lâm Chí Quang (Chủ tịch giai đoạn 2004-2011; Tổng giám đốc 2015 – 2018); ông Trần Ngọc Hà (Chủ tịch giai đoạn 2011-2014; Tổng goám đốc 2015-2019); ông Bùi Quang Chuyện (Chủ tịch 2015 đến nay); HĐTV HĐQT; Ban tổng giám đốc; người đại diện vốn; kế toán trưởng…

Nhà máy ô tô VM sau thời ông Trần Ngọc Hà

Một trong số vấn đề nổi cộm tại VEAM hiện nay đó việc phát triển nhà máy ô tô VM và số ô tô tồn kho “khủng”.

Tại ĐHCĐ năm 2019 diễn ra mới đây, lãnh đạo VEAM thừa nhận “hiện nay hoạt động của VM đang gặp rất nhiều khó khăn, sản phẩm Euro 4 chưa định hình ổn định, tồn kho sản phẩm Euro 2 rất lớn, tiêu thụ chậm, sử dụng vốn không hiệu quả”.

Báo cáo trước đó của lãnh đạo VEAM cho biết, lượng tồn kho của VM luôn ở mức rất cao so với doanh thu thực hiện hàng năm. Trong tổng số hơn 2.000 xe ô tô do VM sản xuất tồn thời điểm cuối năm 2018 thì nhiều xe khó tiêu thụ vì lỗi mốt.

Trong tờ trình cổ đông, VEAM cho biết việc giải quyết hàng tồn kho vẫn chưa đạt được mục tiêu đề ra.

Trả lời câu hỏi của cổ đông, ông Ngô Văn Tuyển – quyền Tổng giám đốc VEAM cho biết lượng vốn tồn kho là hơn 1.000 tỷ đồng với số lượng hơn 2.400 chiếc. Việc sản xuất của nhà máy gắn với việc tiêu thụ.

Trong khi việc tồn kho khó giải quyết khiến hoạt động nhà máy càng khó khăn. Nếu giảm giá bán lại lo mất vốn trong khi đây là doanh nghiệp nhà nước.

Trong một báo cáo của lãnh đạo đương nhiệm VEAM chỉ ra rằng “theo phương thức hợp tác do ông Trần Ngọc Hà chỉ đạo từ khi còn làm giám đốc VM đã chủ trương đưa ra thị trường xe thương hiệu VEAM. Thực chất xe này được tổ hợp từ các cụm linh kiện khác nhau từ nhiều nhà cung cấp chứ không sử dụng bộ linh kiện đồng bộ. Phương thức này đã dẫn đến VEAM không có đối tác hợp tác về sản xuất sản phẩm”.

Thực tế từ trước đến nay, VM không có đối tác và sản phẩm chủ đạo, phát triển sản phẩm dàn trải, vòng đời sản phẩm ngắn, tồn kho không tiêu thụ được.

Được biết, ông Trần Ngọc Hà – cựu Chủ tịch VEAM – đã từng trải qua nhiều chức vụ tại doanh nghiệp này.

Sau khi tốt nghiệp Đại học Giao thông vận tải, ông Hà bắt đầu làm việc ở Công ty cơ khí Trần Hưng Đạo từ tháng 8/1988 với chuyên ngành đào tạo là kỹ sư cơ khí ô tô.

Tháng 10/1999, ông Hà được VEAM tuyển dụng làm chuyên viên thị trường kinh doanh và tháng 11/2000 đã được đề bạt làm trưởng phòng. Tháng 1/2010 ông Hà được đề bạt làm Phó tổng giám đốc kiêm Giám đốc nhà máy ô tô. Tháng 4/2011, ông Hà được đề bạt là Chủ tịch Hội đồng thành viên VEAM.

Theo kết luận thanh tra của Bộ Công Thương hồi tháng 5/2019, trong quá trình điều hành VEAM ông Hà có nhiều sai phạm như mua quá nhiều linh kiện ngoài kế hoạch, bổ nhiệm cán bộ sai quy định…

Trước đó, hồi tháng 3/2019 ông Hà bị bãi nhiệm chức danh Tổng giám đốc vì liên quan đến thương vụ mua bán 3.000 linh kiện phụ tùng ô tô xe Hyundai để sản xuất và tiêu thụ của VEAM, trị giá khoảng 1.600 tỷ đồng mà không thông qua HĐQT.

Tuy nhiên sau đó, ông Hà cho rằng, những lý do bãi nhiệm ông không hợp lý. Ví dụ như việc bán 3000 bộ linh kiện phụ tùng là theo thẩm quyền đã được phân cấp cho Tổng giám đốc và việc đó cũng không gây hậu quả, thậm chí còn có lãi cho VEAM.

Đến tháng 4/2019, hồ sơ sai phạm của ông Hà được Bộ Công Thương chuyển sang CO3. Ngày 28/6, HĐQT (VEAM) bãi nhiệm chức danh Thành viên HĐQT với ông Hà. Quyết định này đã được các cổ đông thông qua tại cuộc họp đại hội đồng cổ đông thường niên 2019 tổ chức hai ngày sau đó.

Theo Dân trí

Bài viết Ông Trần Ngọc Hà – cựu Chủ tịch VEAM bị bắt và vụ cả nghìn chiếc ô tô bị ‘ế’ đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Sài Gòn Voice.